Lita A. Bacalla PhD
Nilugsong na sab ang usa ka mananagat padulong sa nahimutangan sa iyang tulo ka sakayan nga gipanghigot sa daplin sa baybayon. Gibadbad ni Hilario ang higot sa usa niya ka sakayan ug mao kini ang iyang gigamit niadtong adlawa ug nahabiling nagtupad ang gagmay nga bangka ug ang pambot. Kon imong tan-awon ang mga lihok ni Hilario, tataw gyud nga aduna kini'y di mayanoyano nga nakamahoan.
“Dakong grasya na sab ang mga danggit nga makuha karon!,” pasalamat ni Hilario samtang nitikang sa sakayan.
Usa sa mga abilidad ni Hilario mao ang kahibalo kon unsa ang matang sa isda ang makuha anang adlawa sa pagpanagat. Tungod niini, daghan ang ganahang mamahimo siya nilang amigo. Sa dihang nagkaanam na og ka layo si Hilario, abtik sab nga naghinayhinay og bugsay ang kaubang mga mananagat. Naglantaw kini kon asang dapita ang gipadulngan ni Hilario. Nangangha ang nagsunod nga mga mananagat kay murag suhito gyud kaayo si Hilario kon asang dapita ang daghan og isda.
“Nasayran gyud nato ang baylo sa pagkamaayong tawo ug pagkahinimbahon ni Hilario,” Sigun sa mga mananagat nga naglingilingi.
Nailhan si Hilario sa ilang dapit nga nagdako sa pagkamananagat. Gawas niana, nailhan sab kini nga usa ka maayong tawo nga bisan pagpamalikas dili makahimo. Nisutoy si Hilario ug kalit kini nga nipadung sa wala ug gipaningkamutan nga masundan sa mga nanagsunod kaniya.
“Dawata o Ginoo kining among mga gasa timaan sa among gugma, sagopa ug….” Napakgang ang iyang pagkanta sa dihang may nagngub.
Sa dihang adunay nadunggan nga nagngub si Hilario, nasabtan niya nga nitimbaya ang iyang amigo nga nagpuyo sa dagat.
“Ania na sab ko amigo!” timbaya sab ni Hilario ug padayon kining nikanta.
Nabantayan ni Hilario nga may nagsunod kaniya ug wala niya kini panumbalinga, kay iyang gihunahuna nga naningkamot pud kini nga makakuha og daghang isda. Iyang giisip nga siya usa ka instrumento alang sa iyang kaubang mga mananagat, nga mapaambit ang iyang gasa. Nilingi si Hilario sa iyang mga kauban nga nagsunod ug nitimbaya siya kanila.
“Bay! Kumusta mo diha?” timbaya ni Hilario.
“Aw ma-maayo ra, Bay. Hinaot daghan tag ku-kuha ron,” tubag sa usa ka nakulbaan nga mananagat nasakpan ni Hilario.
“Salig lang ta! Padayon mo diha!” samtang gisundan ni Hilario ang nagngub.
Nisiga ang mga mata sa nanagsunod nga mga mananagat sa dihang nilugdang gyud ang pukot. Gihinayhinay og bira ang pukot ug unya gikarga uban ang daghan kaayong kuha. Wala nasipyat ang nalitok nga matang sa isda nga makuha. Ug tuod man, pagkadaghan lang gyud sa puros danggit nga kuha. Sangko sa dunggan ang ngisi sa mga mananagat, kay wa masayang ang ilang pagpaningkamot sa pagsunod kang Hilario. Aduna sa’y higayon nga puros ito ang kuha ni Hilario. Tiunay nga dakong gasa ug grasya!
Sukad niadto, giila si Hilario sa ilang dapit nga usa ka mananagat nga adunay talagsaon nga kahibalo. Kadto ang mga kahibulongan nga mga panghitabo sa pagkamananagat ni Hilario Fernandez Echivarria nga lumad nga taga-Alumnos, Basak. Nitaliwan siya niadtong Agusto 21, 1995; ug ang iyang bugsay nga may gibanabanang 50 ka tuig ang gidugayon mao ang nagpabilin nga handumanan sa iyang sugilanon isip giidolong mananagat sa maong dapit.