Nanawag og dinalian ug nagkahiusang lihok ang mga academic researcher aron masulbad ang grabe nga pagkadaot sa kalikupan ug ang paglapas sa balaod subay sa Butuanon River.
Ilang gitumbok ang dagkong kakuwangan sa mga regulasyon ug sa pagpatuman sa balaod isip nag-unang babag sa paglimpyo sa maong sapa.
Namahayag si Atty. Jose Glenn Capanas sa University of San Carlos Community Extension Service (USC-CES) gikan sa Talamban Campus nga sa gipahigayong field assessment panahon sa "River Scan" project niadtong 2023, nadiskobrehan ang pwerteng hugawa nga tubig, baho, ug ang pagpamuyo sa mga illegal settler sulod sa natural easement o daplin sa sapa.
Gibisita sa grupo sa estudyante ug magtutudlo ang nagkalainlaing barangay sa daplin sa sapa aron personal nga makita ang sitwasyon ug makig-istorya sa mga nagpuyo didto.
"First among these changes is a strong focus on active collaboration involving everyone—various cities, barangay residents, NGOs, organizations, and academic institutions. We realized that this issue does not only concern the barangays or the residents living along the river, but also the university," matod ni Capanas.
Dugang niya, gipakita sa maong mga pagtuon nga gikinahanglan gyud nga hawanan ang mga ilegal nga balay nga gitukod sa mga giya nga buffer zone sa sapa.
Apan labaw pa niini, nigawas sab ang mas lawom nga problema sa lokal nga kagamhanan nga nagpalangan sa kalambuan.
Aron masulbad kini, kinahanglang ihunong ang tagsa-tagsa nga paglihok sa matag munisipyo ug mobalhin ngadto sa hiniusang pagtinabangay sa mga dakbayan.
Nagtukod ang DENR og Butuanon River Management Board.
Sa pag-apil sa USC, ilang napamatud-an nga dili masulbad sa usa lang ka barangay ang problema sa sapa tungod kay ang agianan niini nagdugtong man sa Mandaue City ug Cebu City, sama sa mga Barangay sa Kalunasan ug Pulangbato.
Gipadayag ni Capanas nga tungod kay nagdugtong ang maong sapa sa nagkalainlaing komunidad, mapakyas ra ang mga paningkamot kon walay mas lapad nga suporta gikan sa mga institusyon.
Sa sunod nga hugna sa River Scan challenge, plano sa USC nga gamiton ang ilang kaalam sa syensya aron makahatag og ebidensya ug datos nga makatabang sa mga polisiya sa gobiyerno ug mga proyekto sa kalikupan.
Usa sa mga prayoridad mao ang pagpahigayon og dynamic air quality monitoring ug mga pagtuon kon unsaon paglimpyo sa tubig sa sapa aron iapil kini sa mga planong pangkalambuan sa matag Local Government Unit (LGU).
Nangayo sab si Capanas og padayong suporta sa pinansyal ug opisyal nga tabang gikan sa mga opisyal sa siyudad, tungod kay ang mga nadiskobrehan sa syensya magsilbi ra kon suportado kini og balaod ug kooperasyon sa katawhan. / ABC