Wa giapil ang Cebu City Environment and Natural Resources Office (Ccenro) sa composite team nga gitahasan sa pag-imbestigar ug pagdumala sa rehabilitasyon sa pasilidad sa Prime Integrated Waste Solutions (PWS) sa Barangay Binaliw, human sa trahedya sa Enero 8, 2026, nga trash slide nga nakapatay og 36 ka tawo.
Matod ni Ccenro Head Edita Peros, ang ilang opisina adunay mandato sa paghimo og environmental inspections ug pag-monitor sa pagsunod sa environmental compliance isip kabahin sa city’s closure ug rehabilitation framework, wala gyud maimbitar o pormal nga naapil sa composite group nga gihimo sa Department of Environment and Natural Resources (DENR) 7 ug uban pang ahensiya.
“Sa akong pagkahinumdom, wala mi nadawat nga invitation,” matod ni Peros.
Nidugang siya nga ang ilang opisina nasusama og out of the loop sa mga importanteng diskusyon ug field operations nga may kalabutan sa pasilidad.
Gipasabot ni Peros nga ang Ccenro pirmi nga gitahasan sa pag-monitor sa lugar, apan pirmi sab silang dili pasudlon sa pasilidad.
Matod niya, kasagaran kutob ra sila sa gawas sa inspeksyon ug drone lamang ilang gigamit aron makatan-aw sa kahimtang tungod kay wala silay pagtugot sa pagsulod.
“Kasagaran gyud dili gyud mi kasulod, sa gawas ra mi. Mao nga drone lang gyud among magamit, pero sa operations sa sulod, dili gyud mi maka-access. Labi na sa last kay nag-rehabilitate daw, para sa among safety, dili daw mi pasudlon,” iyang pahayag.
Iyang sab gibutyag nga bisan pa sa panahon sa Enero 8 nga insidente, ang mga personnel sa Ccenro giingong dili pasudlon gawas kon kuyogan sa City Administrator.
Gisuportahan sab kini ni Konsehal Joel Garganera, chairman sa committee on environment, nga nikompirmar nga pareho sab sila og kasinatian atol sa composite meeting niadtong Pebrero 8 sa Office of the Mayor diin gihisgutan ang tubag sa gobiyerno sa insidente sa landfill.
Matod ni Garganera, bisan ang city officials ug mga representante sa DENR niangkon nga wala sila tugoti sa pagsulod sa pasilidad panahon sa inspeksyon, nga nakamugna og daghang pangutana bahin sa transparency ug oversight.
Alang kang Garganera, ang wa paglakip sa Ccenro makapabalaka kaayo, ilabi na tungod sa trahedya.
“Makapahadlok kaayo nga bisan ang environmental office sa siyudad gipugngan sa hingpit nga partisipasyon sa imbestigasyon ug monitoring sa maong pasilidad,” matod niya.
Gibutyag sab ni Peros nga wala silay kasayuran sa giingong partial lifting sa cease-and-desist order (CDO) nga gipahamtang sa pasilidad, nga maoy nagtugot sa pagpadayon sa operasyon ubos sa interim arrangement.
Matod niya, sukad Abril 25, ang pasilidad nagdawat na og basura gikan sa mga pribadong kompanya nga bisan ang pipila ka miyembro sa City Council wala masayod.
“Wala gyud mi communication sa PrimeWaste ug wala sab mi nadawat nga mga dokumento para sa coordination purposes,” matod ni Peros.
Ubos sa maong arrangement, ang pasilidad karon modawat lamang og limitadong volume sa basura gikan sa private commercial sources, samtang nag-operate ubos sa gitawag nga “interim cell” nga adunay mga kondisyon nga gipahamtang sa DENR Environmental Management Bureau (EMB) 7.
Usa ka representante sa DENR 7 nikompirmar atol sa council hearing nga adunay partial lifting sa CDO, apan limitado lamang kini sa interim cell ug dili sa tibuok landfill area.
Apan, ang mga konsehal nagpahayag og kabalaka sa pagtugot sa partial operations nga walay hingpit nga koordinasyon sa city government, ilabi na nga nagpadayon pa ang imbestigasyon sa Enero 8 nga trahedya nga kaniadto gihulagway sa mga awtoridad isip posibleng crime scene tungod sa kadaghan sa namatay.
Nanawagan si Peros sa PrimeWaste nga tugotan ang Ccenro sa pagsulod sa pasilidad aron mahimo nila ang ilang mandato sa hustong monitoring.
“Request lang mi sa PrimeWaste nga kon mahimo, makahibalo lang mi sa ilang activities pud, makasulod na mi sa ilang facility kon mag-conduct na mi sa among monitoring,” iyang pahayag.
Ang maong isyu nakapadugang sa pakisusi sa environmental oversight, inter-agency coordination, ug transparency sa padayong rehabilitasyon sa usa sa labing kontrobersyal nga waste disposal facilities sa Cebu, nga karon nibalik na sa operasyon bisan sa daghang pangutana nga wa pa matubag sa Enero 8 nga trahedya. /