Cebu City nagtinguha’ng ‘rabies free’ na sa 2030

Imbes nga i-impound, usa ka programa ang gilusad karon sa Cebu City Government aron usbon ang pamaagi sa pagtratar niining mga libud-suroy nga mga iro sa dakbayan.

Ang Dakbayan sa Sugbo nilusad og bag-ong programa nga gitawag og Catch, Neuter, Vaccinate, and Return (CNVR) aron matubag ang mga nahisalaag nga populasyon sa mananap ug pakigbatok sa rabies.

Imbes nga i-impound ang mga stray dog, nga gihulagway ni Department of Veterinary Medicine and Fishery (DVMF) head Alice Utlang nga “animal cruelty,” gitutokan na karon sa dakbayan ang pagtratar kanila nga tawhanon isip kabahin sa komunidad.

Ang programa sa CNVR, nga nagsugod niadtong 2024, adunay P5 milyunes nga budget, diin nagtinguha kini nga mahimong rabies-free ang dakbayan sa Sugbo sa tuig 2030.

Si Utlang gatuo nga ang programa nakatampo sa pagkunhod sa mga kaso sa rabies, diin adunay 32% nga pagkunhod gikan sa Enero ngadto sa Hunyo 2025 kon itandi sa samang panahon sa miaging tuig.

Kini nga programa nga naglakip sa microchipping sa tanang mga iro sa dakbayan nagpalig-on sab sa pagpatuman sa City Ordinance 2526, isip parte sa komprehensibo nga plano sa pagkontrolar sa gidaghanon niini ug ang pagpamakuna batok rabies.

“Wa pa nangabuhi akong lolo, ang rabies naa na. Hangtod run naa gihapon, that is not a good reflection to a country and even a city, kinahanglan free najud unta na,” matod ni Utlang.

Adunay upat ka mga proseso ang maong programa diin naglakip kini sa:

Pagdakop: Dakpon sa mga kawani sa DVMF ang mga libud-suroy nga iro, nga nagtutok sa mga babaye aron makontrol ang populasyon niini. Matod ni Utlang nga 93-97% sa mga iro sa kadalanan, anaay tag-iya, apan gipasagdan ra kini;

Pag-neuter: Susihon sa mga beterinaryo ang mga hayop, dayon ipahigayon ang spaying (para sa mga babaye) o neutering (para sa mga lalaki);

Pagbakuna: Tanang madakpang mga iro bakunahan batok rabies. Matod ni Utlang nga ang pagbakuna sa 80% sa mga iro sa barangay epektibong makawagtang sa rabies sa maong lugar;

Pagbalik: Ibalik ang mga iro ngadto sa ilang mga teritoryo tulo hangtod lima ka adlaw human kini nadakpan.

Alang ning tuiga, niabot na sa 829 ka mga iro ang napaubos sa CNVR gikan Enero hangtod Agusto.

Gikan Enero hangtod Hunyo usab ning tuiga, anaay 13 ka kaso sa mga rabies ang natala o 32% kini nga pagkunhod sa susamang mga buwan sa 2024 diin nakatala og 19 ka kaso sa rabies.

“Impounding is not a solution. Anywhere in the world, there's no place that achieved a rabies-free (status) because of impounding,” dugang ni Utlang.

Sumala sa Centers for Disease Control and Prevention (CDC), ang nasyonal nga ahensya sa panglawas sa publiko sa US, makuha ang rabies virus pinaagi sa laway gikan sa usa ka nataptan nga pinaakan sa hayop. Mahimo usab kini nga mapasa kung ang nataptan nga laway mapunta sa garas, abli nga samad, o mucous membrane.

Kasagaran sa sintomas niini naglakip sa trangkaso, hilanat, labad sa ulo, ug kinatibuk-ang pagkadili komportable, nga kasagaran inubanan sa usa ka piho nga kahasol, tusok, itching, o sakit sa neuropathic sa dapit sa pinaakan.

Bag-o lang nila gilusad ang microchipping sa mga iro sa Barangay Basak Pardo niadtong Septiyembre 4, 2025 diin 55 ka mga iro ang nabutangan og microchips nga anaay tracker.

Alang kang Rowena Reynoso, usa ka pet owner nga mi-avail sa microchipping sa Basak Pardo, nga dako kaayo og ikatabang ang maong inisyatiba sanglit dili man kini kalikayan kon dunay mga iro nga magsuroysuroy.

Si Reynoso adunay 5 anyos nga iro nga ginganlag Bruno.

“For me, through this program, it can be monitored if dogs are already vaccinated, which can help in controlling rabies (cases),” matod ni Reynoso.

Si Paw Nec Founder ug CEO Arrian Lim, ang supplier sa DVMF sa mga microchips ug tracker, nagkanayon nga ang microchips ug tracker konektado sa usa ka software diin ang mga tag-iya sa iro lang ang makahimo sa ilang pet’s identification (ID), lakip na ang mga record sa binuhi sama sa pagbakuna. Mahimo kini ma-access pinaagi sa web.

“When you scan the pet's ID, you will only see the pet's info, you will not see the pet's owners name, address, no personal data,” matod ni Lim.

Matod ni Utlang nga kadtong mga pet owner nga gusto mo-avail sa microchipping kinahanglan mobayad og P200, mas barato kini itandi sa private nga tag P1,000.

Sukad Septiyembre 1, katambayayong ang mga barangay, nag-house-to-house na ang DVMF ngadto sa mga pet owners nga wala nakaparehistro sa ilang mga iro gikan Enero hangtod Hulyo.

Lakip sa gibisita nila ang Barangay Apas, Basak Pardo, Lahug, Busay, ug Guba nga mao ang mga dapit nga adunay positibo nga mga kaso sa rabies sa nakalabay nga tuig.

Ang ordinansa sa dakbayan nagkinahanglan og rehistrasyon sa mga iro ug mopahamtang og multa nga P2,000 o bisan pagkapriso.

Nagtuo si Utlang nga uban sa kooperasyon sa mga barangay ug mga tag-iya og iro, kining hiniusang “One Health” nga pamaagi nga nagtutok sa kahimsog sa mga tawo, mananap, ug kinaiyahan makatabang sa dakbayan nga makab-ot ang tumong niini nga mawagtang ang rabies.