Gikabalaka sa Commission on Audit (COA) ang financial reporting sa Siyudad sa Sugbo human gilista ang P11.18 billion nga obligated funds isip actual expenditures sa budget performance report sa 2024, bisan wa pa ma-disburse ang kantidad.
Ang mga auditor nag-ingon nga kini nga pamaagi nakaguba sa hulagway sa paggasto sa siyudad ug “nakaapekto sa reliability, transparency, ug accountability” sa iyang financial statements.
Kini nga nadiskubrian mao ang basehan sa qualified opinion nga giisyu sa COA sa financial statements sa Kagamhanan sa Siyudad sa Sugbo sa 2024.
Ubos sa standard nga accounting rules, ang mga government unit gikinahanglan nga mo-report sa mga expenditure base sa cash basis aron mapakita ang aktuwal nga kuwarta nga na-release.
Gitumbok sa COA nga ang paggamit sa obligated amounts dili tukma nga nagpakita kon pila gyud ang gigasto sa siyudad sulod sa tuig.
Nakita usab sa audit ang dagkong isyu sa asset management sa siyudad.
Ang P4.25 bilyones nga kantidad sa imbentaryo sa siyudad dili hingpit nga ma-validate tungod sa kakuwang sa kompleto nga physical counts.
Gi-report usab sa COA nga ang Property, Plant and Equipment (PPE) records sa siyudad nagpabilin nga dili kasaligan.
Usa ka katingad-an nga P1.46 bilyones nga wa ma-reconcile nga kalainan ang nakit-an tali sa records sa City Accounting Office ug sa Department of General Services, nga nagmugna og pagduhaduha sa katukma sa mga asset nga gi-report sa mga libro.
Nakatumbok usab ang mga auditor nga P1.34 bilyones nga kantidad sa PPE entries ang gi-write off nga wa'y pagsunod sa saktong giya ubos sa one-time cleansing procedures sa COA, nga miresulta sa ubos nga pag-report sa balanse sa mga asset.
Dugang niini, ang donated PPE nga mikabat sa P25.99 million, lakip ang upat ka patrol motorcycles ug 11 ka working dogs nga gibutang sa K9 facility sa siyudad, wala gi-rekord isip income o gidugang sa mga asset nga labi pang nagkunhod sa katukma sa financial position.
Bisan pa sa mga isyu sa audit, ang Siyudad sa Sugbo naka-record gihapon og P242.9 million nga surplus sa 2024, nga mibalik gikan sa P579.7 million nga deficit sa 2023. Ang revenues mikabat sa P9.22 billion, misaka og kapin sa P1.4 billion gikan sa miaging tuig.
Sa Disyembre 31, 2024, gilista sa siyudad ang P31.4 billion sa assets, P13.1 billion sa liabilities, ug P18.28 billion sa equity.
Usa sa labing makapaalarma nga operational findings sa audit naglambigit sa ubos nga paggamit sa siyudad sa 20 porsyento nga Local Development Fund (LDF) niini. Gikan sa P3.9 bilyon nga magamit alang sa mga development projects, lakip ang infrastructure, social services, ug disaster resilience, P290.8 milyon lamang, o 7.4 porsyento, ang gigasto sa siyudad.
Nipasidaan ang COA nga ang nalangan o wa pagpatuman sa mga proyekto sa LDF nagpugong sa socio-economic development sa Siyudad sa Sugbo ug naglangay sa importanteng public service.
Giawhag sa mga auditor ang siyudad nga palig-unon ang evaluation sa project proposals, sigurohon ang kaandam alang sa procurement, ug mosagop sa real-time monitoring tool aron mapugngan ang project backlogs ug bottlenecks.
Ang gasto sa paglabay sa basura sa Siyudad sa Sugbo nagpadayon usab sa pagsaka.
Sa 2024 lamang, nigasto ang siyudad og P407.7 million sa hauling ug tipping fees tungod jay way Materials Recovery Facilities (MRFs) ang mga barangay ug sa way pagpatuman sa waste segregation diha mismo sa tinubdan.
Matod sa COA, ang composting facility sa Kalunasan, dili igo aron sa pagdumala sa gidaghanon sa biodegradable waste nga namugna kada adlaw.
Girekomendar sa mga auditor ang pagpa-activate sa kasamtangang MRFs, pagtukod og bag-o alang sa mga barangay cluster, ug pagtanyag og mga incentive sa mga panimalay ug negusyo aron palig-unon ang pagsunod sa RA 9003.
Nakit-an usab sa COA ang padayong mga deficiency sa City Treasurer’s Office.
Bisan pa sa dugay nang mga lagda nga nagkinahanglan og adlaw-adlaw nga deposit sa mga koleksyon, nakita sa mga auditor nga daghang koleksyon gikan sa 2020 hangtod 2024 ang wala na-deposit sa tukmang oras.
Gitataw sa COA nga kini nga balik-balik nga kalapasan, nakahulga sa public funds sa posibleng pagkawala o sayop nga paggamit.
Nalilian sa audit ang P4.82 million nga wala ma-reconcile nga kalainan tali sa mga bank records ug sa mga libro sa siyudad, ingon man ang negative balances sa cash accountability ledgers sa upat ka mga accountable officer.
Sa pagtapos sa tuig, ang Siyudad sa Sugbo adunay P423.8 million sa mga suspensions ug P833 million sa audit disallowances nga wala pa masulbad.
Kini naglambigit sa mga transaksyon nga gikuwestiyon sa mga auditor sa miaging mga tuig.
Gikan sa 174 ka miaging mga rekomendasyon sa audit, 41 lamang ang hingpit nga napatuman, samtang 102 ang nagpabilin nga wala matagad nga nagpakita og mga kal-ang sa pagsunod ug corrective action. / CAV