Tinuod ba gyud nga labing karaang dalan sa tibuok nasod ang Colon St. sa Cebu City?
Matod sa akong higala nga si Dr. Jojo Bersales sa University of San Carlos (USC), mugna ra kuno ni sa usa ka Amerikano nga namaligyag mga handumanan sama sa mga karaang hulagway sa Cebu kaniadto.
Ang Colon maoy apelyido ni Cristobal Colon, ang Kinatsila nga ngalan ni Christopher Columbus nga giingong “nakakaplag” sa America niadtong 1492.
Ang maong dalan dinhis atoa ilado kaayo nga sentro sa patigayon. Hilabi na niadtong mga 1960 hangtod 1990 sa wala pa ang dagkong mga “mall” dinhi, ang Colon maoy adunay kinadaghanang mga baligyaanan, bangko, kan-anan, sinehan ug balay-kahilayan sa tibuok probinsya ug rehiyon.
Gani, kung naa pay atop ang tibuok Colon, makaingon ta nga mao ni ang unang mall sa Cebu kay susama sa mga bag-ong mall karon, nagtapok man dinhi ang tanang mga tindahan ug kalingawan.
Kaniadto kung naa kay bag-ong uyab nga makapaturok sa pagkakuryoso sa imong mga amigo, pangutan-on dayon ka nila nga, “madala kaha na siya sa Colon?” Buot ipasabot, gwapa o ikapanghambog ba ang hitsura niya.
Ug kung duna kay bag-ong sapatos o sinina sa una, awhagon dayon ka sa imong amigo nga isuroy ni nimo sa Colon. Kay daw usik man kung dili ni nimo ipasundayag diha sa labing ilado nga dalan sa Cebu.
Usa ray eskwelahan nga anaa gyud sa Colon, ang University of the Visayas, apan anaa ra sab sa duol ang uban sama sa Colegio de San Jose-Recoletos (karon University of San Jose-Recoletos o USJR), Cebu Central Colleges (University of Cebu o UC na karon) ug USC-Main Campus. Mao nga tapukanan sab kaayo ning lugara sa mga estudyante nga hilig mosuroy ingon man niadtong moapil sa mga kalihukan batok sa gobyerno nga sagad anha himuon sa Colon.
Naa pay daghang karaan nga mga lugar nga nagpabilin sa Colon sama sa Gaisano Main ug Metro Colon, ingon man ang edipisyo sa mga sinehan nga nanirado na karon sama sa Vision Theater, Oriente, Cinema, Eden, President, Super Cinerama, Lane Theater, apil ang duol ra pod nga 7 Arts ug Ultra Vistarama nga suroyanan sa mga manag-uyab kaniadto.
Sa mga kan-anan, diha sab to ang International Rice House nga maoy atong kan-an atol sa atong mga selebrasyon sama sa adlawng natawhan, anibersaryo ug gradwasyon sa eskwelahan. Diha pud ang Ding How nga maoy orihinal nga tighimo sa Steamed Rice nga kinaham sa mga Cebuano hangtod ron.
Samtang sa mga kalingawan, ang Colon maoy lugar sa Gaw Central Square nga maoy nagpauso nianang mga live band performers kaniadto. Laing atangan sa katawhan sa una ang mga molihok nga manekin sa display window sa Gaw Department Store matag Disyembre.
Apan uban sa mga balud sa panahon, nangahanaw na ang kasagaran ini ron. Wa na ang mga tindahan diin sa kantidad nga 25 sentabos, makalingkod na ka sa sulod aron mobasa og mga mantalaan ug komiks. Wa na sab ang mga mamaligya og tip sa masiao, apil ang mga tiglimpya o tigpasinaw sa imong sapatos nga panit samtang naglingkod-lingkod ka lang ug nagtan-aw sa mga nanglabay sa kadalanan. Ug sa katapusan nakong paglili, murag usa na lang ka tawo ang nanginabuhi pinaagi sa paggamit sa makinilya o typewriter diha kilid sa UV, ubos sa hagbay rang nanirado nga Happy Emporium.
Sa kalipay man o kasakit, ang Colon maoy saksi sa pipila ka panid sa atong kinabuhi nga nagpabilin sa atong dughan ug alimpatakan. Ug samtang nagkahinog kita sa panuigon, mao sab ang Colon kang kansang pamayhon nagkausab pud uban sa pagbanlas sa panahon.
Apan inay kalimtan, saulogon ta ang atong kaagi uban ning halandumong dalan. Kay ang handumanan sa Colon kanunay nga naghulat aron mogakos pagbalik niadtong buot molingi sa ilang kagahapon.