Basta mobunok gani ang ulan, way sipyat ang pagbaha sa daghang dapit. Mao bitaw nga kontrobersyal na kaayo ron ang mga proyekto sa gobyerno sa pagpakgang unta sa baha.
Unsaon nga di naman gud makahunob ang ulan sa atong kayutaan.
Matod sa mga batid sa kasaysayan, daghag mga lugar nga kanhiay agianan sa tubig diris Sugbo nga gisapawan nag semento ug mga edipisyo karon.
Naa puy ubang agianan sa tubig nga minipis ug nimabaw na tungod sa gipangtukod nga mga istruktura ug tungod sab sa basura. Imbis padak-an aron mas makasugakod sa daghang tubig, nigagmay na hinuon ni, sama sa mga estero sa Parian lakip diha sa may Dalan Colon nga mobaha dayon inig awas sa ulan.
Sa panahon sa mga Katsila, kining mga estero maoy gigamit sa mga manindahay isip baligyaanan sa ilang mga produkto. Adto sila magbugsay og mga sakayan nga maoy kargahan sa ilang mga baligya.
Mao pod nang mga sapa nga mabaw ug hugaw na kaayo ron, kay konektado man ang mga estero ngadto sa mga sapa. Mao nang naay mga merkado sama sa Taboan Public Market nga nahimutang ug milambo kilid sa sapa.
Samot na sa dagkong merkado sama sa Carbon. Adto gyud didto magsugod pagkarga ang mga baligya sa sakayan, dayon molawig ni paingon sa mga sapa ug estero kansang gilapdon ug gilawmon mikunhod na karon sama sa gidangatan sa atong mga karaang basakan.
Nasayod ba mo nga ang pulong Basak maoy labing daghan nga ngalan sa mga barangay sa tibuok Probinsya sa Sugbo? Gani sa Syudad sa Sugbo naa may tulo: Basak San Nicolas, Basak Pardo ug Basak Mambaling. Naa puy mga Barangay Basak sa Mandaue, Lapu-Lapu ug uban pang mga lungsod.
Buot ipasabot, tubigon gyud diay ning Sugbo sukad pa kaniadto kay daghan mag basakan. Ug kining mga lugara maoy gitamnan sa mga karaang tawo og humay tungod kay nasayod man sila sa disenyo sa kinaiyahan nga anhi gyud moagi ug magluoy ang tubig.
Usa sab ni sa hinungdan sa pagbaha ron, kay ang mga basakan gitukoran na man og daghang panimalay. Apan kay ang kabubut-on sa kinaiyahan di man mausab sa tawo, kining mga lugara nagpabilin nga agianan ug sangputanan gyud gihapon sa tubig. Ug tungod sa pagsampong nas kabalayan dinhi, moawas na ang ulan nga mangitag laing kalutsan, resulta sa pagbaha.
Busa, angay gyud natong pamation ang kabubut-on sa kinaiyahan. Awhagon nato ang kagamhanan nga iapil sa pagplano sa kalambuan ang paglingi sa kagahapon aron di ta malumos paingon sa atong padulngan.