Di man unta ko ganahan mosuwat kabahin ining nangamatay na, apan di sab maayo nga ato lang hikalimtan kining mga Cebuano nga nangahimo nang tipik sa atong kasaysayan.
Una, ang akong kumpare si Resil Mojares (1943-2026), usa ka National Artist sa natad sa Literatura. Gawas nga dugay siyang misilbi isip Propesor sa University of San Carlos (USC), gibantog sab si Mojares nga labing suhito sa kaagi sa Cebu ug mga Cebuano. Siyay nagpatukod sa Cebuano Studies Center sud sa USC, usa ka sentro sa pagdukiduki mahitungod sa atong kapanulondan.
Daghan sab og gisulat ug gipublikar ni Mojares, lakip ang mga libro sa Santo Nino ug Sinulog, ang kinabuhi sa atong anhing mga lider sama ni Don Sergio Osmena, Sr. ug mga panghitabo dinhi sa Cebu niadtong Ikaduhang Gubat sa Kalibutan.
Si Mojares mitudlo pod didto sa Singapore ug Estados Unidos. Wa gyud to siyay pahulay sa iyang adbokasiya kay matag karon ug unya, magsige pa man gihapon to siyag pakigpulong sa lain-laing kalihukan aron ipatunhay ang kalambigitan sa Cebu ngadto sa nasudnon ug kalibutanong kasaysayan. Mitabang pod siyas mga batan-ong magsusulat.
Laing mitaliwan mao si Paulino “Paul” Rodriguez (1938-2026), lider sa pakigbisog sa kadalanan sukad niadtong Dekada ’80. Kanhi opisyal siya sa PDP-Laban sa dihang ang maong partido wa pa maduhig pag-ayo sa tradisyonal nga politika.
Sa estudyante pa kos kolehiyo, si Rodriguez usa sa akong nailhan nga mga haligi sa militanteng pundok dinhi.
Matag protesta sa kadalanan, naa gyud to siyas atubangan nga way kukahadlok sa mga pulis ug militar nga tigdakop ug tigdagmal sa mga protestador.
Pipila sa nakahinumdom ug nakadayeg ni Rodriguez sila si Andy Berame ug Konsehal Rufo Bering sa Lapu-lapu City.
Suod nila si Rodriguez ug ila kining gisaludohan sa lig-ong pagbarog ini alang sa demokrasya ug hustisya. Si Rodriguez usa sab sa mga opisyal sa Bagong Alyansang Makabayan (BAYAN).
Niadtong 1985, si Konsehal Bering ug ako mikuyog ni Rodriguez ug sa uban pang mga lider sa lain-laing sektor sa Cebu alang sa paglusad sa BAYAN didto sa Manila ug ang pagpadayon ini dinhis atoa.
Gihangyo ang tanan sa pag-ampo alang sa mga kalag nila ni Mojares ug Rodriguez. Hinaot nga ang ilang mga kawsa magpabilin sa dughan sa matag Cebuano.
