Unsa ba gayod ang gumonhap nga naglimin sa mga pulong “Binisaya” ug “Sinugboanon”?
Tinamod nga magbabasa, tingali, alang sa uban, o sa kadaghanan, walay gihambin nga gumonhap kining mga pulonga. Apan, sa tinud-anay, kon tan-awon kini sa kinatibuk-an, ug usisahon ang iyang dugokan, aduna kiniy gihambin nga dakong gumonhap, nga dili lang nato kalingiw-lingiwan, kondili ato gayod nga atubangon ug paningkamotan nga kahatagan og kasulbaran. Ang tuyo ning maong lindog mao ang pagpadayag sa gumonhap nga gihambin ug/o naglimin niining mga pulonga: “Binisaya” ug “Sinugboanon.”
Pasiuna
Bahinon ko kining maong sulaysay sa duha. Ang unang bahin maghisgot sa pulong Binisaya.II Ang ikaduhang bahin maghisgot sa pulong Sinugboanon. Sa gikasulti ko na sa ibabaw, niining una sa duha ka bahin, buot kong ipakita dinhi ang gumonhap nga naglimin niining mga pulonga (usa ka gumonhap nga ingon og buot lamang lingiw-lingiwan sa kadaghanan). Ang ikaduha sa duha ka bahin niining maong sulaysay adto ipatik sa sunod gula ning maong mantalaan.
1. Ang Pulong “Binisaya”
Ang pulong Bisaya nagkahulogan sa tawo ug sa dapit (Twa. Wolff, Bol. 1, p.142). Usa siya ka Bisaya; sabton nga usa siya ka tawo nga taga-Bisayas. Ang Bisayas usa sa tulo ka dagkong bahin sa yuta sa Pili-pinas; sabton nga ang Bisayas usa ka dapit sa Pilipinas. Niining pagkagamita, ang pulong Bisaya usa ka pungan (noun).
Ang pulong Binisaya (nga aduna nay talinggikit nga –in–) nagagikan sa dugokang pulong, Bisaya; nagpasabot kini og, kalabot, iya, o paagi sa Bisaya. Lihiro ka man kaayo sa binisaya; sabton nga lihiro siya nga mosulti sa sinultihan nga iya sa taga-Bisayas. Sa laing pagkasulti, lihiro siya sa usa ka paagi sa sinultihan; maong gigamit ang pulong binisaya. Ug, kon ugaling usa siya ka Bisaya, nan lihiro siya sa iyang kaugalingong pinulongan.
1.1 Ang Duha ka Paagi Paggamit sa Pulong “Binisaya”
Ang pulong binisaya mahimong gamiton sa duha ka paagi. Una, isip pungway (adjective); ug, ikaduha, isip pungan (o substantive noun). Ang Binisaya nga pinulongan anaa sa pusorang bahin sa Pilipinas. Niining pagkagamita, ang pulong binisaya usa ka pungway (adjective), naghulagway sa pulong nga pinulongan (pungan). Lihiro ka man diay kaayo sa Binisaya.Niining pagkagamita, ang pulong binisaya usa ka pungan (substantive noun).
1.2 Ang Malangkobon nga Kahulogan sa Pulong “Binisaya”
Ang pulong binisaya usa ka malangkobon nga pulong; sabton nga usa siya ka pulong nga gigamit sa pagpadayag sa linangkob nga kahulogan. Atong gamiton ang pananglitan sa ibabaw. Ang Binisaya nga pinulongan anaa sa pusorang bahin sa Pilipinas.Dinhi, tataw nga ang pulong Binisaya naghulagway o nagpasabot sa tanang mga pinulongan nga naglangkob sa tibuok rehiyon sa Bisayas (o pusorang bahin sa Pilipinas). Busa, ang pulong Binisaya nagpasabot sa matag usa, o sa tanang mga, pinulongan nga naglangkob sa rehiyon sa Bisayas.
Busa, ang pinulongan nga gitawag og:
Cebuano usa ka Binisaya,
Hiligaynon usa ka Binisaya,
Aklanon usa ka Binisaya,
Karay-a usa ka Binisaya,
Asi usa ka Binisaya,
Cuyonon usa ka Binisaya,
Waray usa ka Binisaya
