De Catalina: Ang Paningog sa mga Katingog sa Binisaya-Sinugboanong Pinulongan (bahin 2)

De Catalina: Ang Paningog sa mga Katingog sa Binisaya-Sinugboanong Pinulongan 
(bahin 2)
Emilio de Catalina, PhD.
Published on

Sistsit/Hagawhaw (fricative)

Ikaduha, sa lingguwistika, ang fricative nagpasabot og paningog sa paglitok sa katingog diin ang hangin moagi sa pit-os nga agianan, sama sa nag-abot nga ibabaw ug ubos nga ngipon. Sa Binisaya-Sinugboanong pinulongan, ang mga titik nga aduna ning paningoga mao ang s ug h. Iniglitok ning mga titika, madungog ang tingog nga susama gayod sa tingog sa sitsit sa titik, s, ug sa gamitoyng hagawhaw sa titik, h.

(Nota Bene:

Alang ning paningoga sa titik, s, nagkinahanglan kini og katugbang nga pulong dinhi ning atong pinulongan. Ang labing duol nga pulong mao ang pulong, sitsit. Ang tingog sa sitsit mao ang tingog nga gihulagway ning maong lingguwistikanhong pulong, fricative.

Alang sa paningog sa titik, h, nagkinahanglan usab kini og katugbang dinhi ning atong pinulongan. Sa iyang paningog iniglitok ning titika, adunay tingog nga mogula sa baba nga susama og gamitoy nga hagawhaw o tingog nga kakuyog sa gamitoy nga pangagho. Busa, atong maingon nga ang labing duol niini mao ang pulong hagawhaw isip katugbang sa pulong, fricative.

Sa Inenglis, ang pulong fricative mao lamay gigamit alang sa paningog sa mga titik, s ug h. Apan dinhi ning atong pinulongan, adunay tukma nga pulong alang sa paningog sa titik, s, ug aduna usay tukma nga pulong alang sa paningog sa titik, h.

Busa, alang sa ineskolar nga katuyoan, gamiton ta kining mga pulonga dinhi – sitsit alang sa titik, s, ug hagawhaw alang sa titik, h – nga maoy katugbang sa Inenglis nga pulong, fricative.)

Sa Talad 2, makita ang mga pananglitan alang sa paningog sa titik, s ug h.

Sa Talad 2, makita diha sa mga pananglitan ang titik, s, diha sa pangunahan, tunga-tunga, ug pangawahian sa pulong. Mao usab ang sa titik, h. Sa titik, s, anaa ang sitsit nga paningog –mapangunahan, matunga-tunga, o mapangawahian man diha sa pulong. Iniglitok nato ning mga pulonga, matataw nato ang sitsit nga paningog. Sa titik, h, anaa usab ang gamitoyng hagawhaw nga paningog – mapangunahan, matunga-tunga, o mapangawahian man diha sa pulong. Iniglitok nato ning mga pulonga, matataw nato ang tingog sa gamitoyng kakuyog nga hagawhaw nga paningog. Matuod ang gipamulong ni Robert Blust nga kalaban sa mga pinulongan sa Pilipinas adunay fricatives.

SunStar Publishing Inc.
www.sunstar.com.ph