Dinhi sa Pilipinas, kadtong mga batan-on nga nag-edad og 15 anyos ug ubos pa nga nakahimo og krimen walay tulubagon ug dili mahimong prisuhon.
Mao kini ang gilatid sa Juvenile Justice and Welfare Act of 2006 o RA 9344 nga gipangamahan ni Senador Kiko Pangilinan.
Dili prisuhon, dili tawgon og kriminal hinuon, mahimong ipaubos siya sa gitawag og counseling, education and rehabilitation.
Mao ra kana ang epekto sa usa ka menor de edad nga nakapusil-patay sa pipila ka mga tawo ug nakaangol sa pipila sab ka mga tawo, susama sa nahitabo karong bag-o lang sa Tacloban City.
Sa wala pa ang balaod ni Kiko nga RA 9344, ang Revised Penal Code of the Philippines nagmando nga kadtong adunay pangedaron nga 9 ngadto sa 15 nga nakahimo og krimen, wala gihapoy tulubagon sa balaod gawas kon mapamatud-an nga gihimo niya ang krimen “with discernment” o kapasidad nga masayod kon husto o sayop ba ang iyang gibuhat.
Buot ipasabot, kon adunay ebidensiya nga magpakita nga gibuhat ang krimen luyo o ubos sa kasayuran nga sayop gyud kini, mamahimong manubag ang maong batan-on ubos sa Revised Penal Code pinaagi sa usa ka silot nga ubos ra sa naandan ug mahimo sab siya nga ipa-rehab. Pananglit, mapakita nga giplano og maayo sa wala pa buhata o nagpakatap og mga text messages nga adunay buhaton nga krimen unya gitambagan nga dili buhaton pero gibuhat lang gihapon, bug-at kini nga mga ebidensiya nga mopamatuod nga nasayod ang menor de edad nga sayop gyud ang iyang gihimo pero gihimo lang niya gihapon.
Makita dinhi ang dako kaayong kalainan sa epekto sa krimen nga gihimo sa usa ka menor de edad ubos sa Revised Penal Code ug sa balaod ni Kiko nga RA 9344.
○ ○ ○
Sa dihang gibatikos si Kiko sa iyang RA 9344, niingon si Kiko nga dili tinuod nga walay tulubagon ang menor de edad kay matod pa niya, adunay tulubagon, adunay proseso ug adunay gitawag og intervention.
Asa dapita kaha sa maong balaod ang gipasabot ni Kiko nga adunay tulubagon ang batan-on nga menor de edad sa krimen nga iyang gihimo?
○ ○ ○
Balik sa nahitabo sa Tacloban, daghan kaayong mga pangutana nga atong mapasupot.
Nganong nakasulod man ang mga estudyante nga nagdala na og mga pusil? Dis-a man sila og mga pusil, kinawat, hinulaman o pinalit?
Unsa man kahay dakong hinungdan nga hilabihan man ang kasuko sa mga batan-on sa ilang gipamusil? Kon pananglit dili kasuko ang hinungdan, posible kaha nga naglingaw-lingaw lang ang maong mga batan-on sa ilang pagpamusil sama sa gitawag og nag-tripping lang? Kadtong mga napusilan, mao ba gyod to sila ang target o naigo lang sa stray bullet?
Dis-a kaha makat-on ang maong mga batan-on sa paggamit sa maong mga pusil nga nakaigo man gyud sila sa ilang gipusil nga kadto man ganing hanas na o suheto na kaayo sa ilang target-practice, magpanuko pa man gani pagpusil sa usa ka tawo kay naanad na og pusil sa papel lang panahon sa ilang target-practice?
Gani, matod pa sa uban nga suheto na, sayon ra kaayo sila nga motira sa shooting range pero kon tawo na gani ilang pusilon, mokaging gyod ang ilang mga tudlo kay dili sayon nga mopusil og tawo.
Pero kadtong sa Tacloban…..
Tarong kaha og panghuna-huna kadtong mga batan-on o bangag, parehas ni kuan?
○ ○ ○
Adunay duha ka makusog nga bagyo nga padung mohampak sa nasod. Tungod niini, mobalik na sab sa panumdoman sa mga tawo ang gipagarpar ni BBM kaniadtong iyang SONA 2024 nga 5,500 ka mga nahuman nga mga flood control projects unya diay to, moryo-moryo lang diay o mga multo lang.
Mahinumdom na sab ta nga samtang nalukop na lang sila og pangutang kay hilabihang pobreha ang nasod ug wala nay ikagasto sa mga angay himoon, tua ra diay sa mga Maleta Gang ang mga binilyon ka pesos nga kinawat ug kinurakot. Kinsay makaingon nga pobre ang Pilipinas nga naglana-lana man diay ang atong mga kwarta – gikawkaw ug gikawat lang. Paita.