Lima-singko ang bagyo sa atong nasod tungod kay anaa kini mahimutang sa gitawag og Pacific Ring of Fire. Tungod niini, nasayod kitang tanan ilabi na gyud ang mga opisyal sa kagamhanan nga paboritong duawon sa bagyo ang atong nasod.
Angay unta nga usa sa labing importanteng buhaton sa nasod mao ang pagpangandam sa tanang panahon batok sa bisan unsang kalamidad nga mobisita sa atong nasod.
Ang pangutana - gihimo ba kini sa atong kagamhanan?
○ ○ ○
Adunay opisina nga gihimo bahin niini, ang disaster risk reduction and management council sa mga lainlaing lugar sa nasod. Gawas sa gihimong mga lecture, seminar ug uban pang mga kalihukan, gilatid sab ang pag-ila sa evacuation centers sa kada lugar, ilabi na gyud kadtong mga lugar nga peligro o delikado batok sa baha, storm surge, ug mga lugar nga adunay fault zones.
Apil sa giila nga mga evacuation center mao ang mga eskuylahan ug mga basketball courts. Kasagaran mahitabo, butangan lang og karatola ang mga eskuylahan ug mga basketball courts nga evacuation center.
Gitukod sab ang gitawag og quick reaction units nga maoy moresponde panahon sa katalagman. Human niini, wala na.
○ ○ ○
Kon motagna na ang PAGASA nga adunay umaabot nga bagyo, molihok dayon ang mga LGUs pinaagi sa pagpatawag og meeting, mag-inventory sa mga ayuda nga mahatag, asa ang delikado nga mga lugar, pagpahibalo sa mga katawhan sa pagpangandam ug uban pa.
Tuod man, sa duol na ang mata sa bagyo ug naghaguros na ang hangin kinuyogan sa kusog nga ulan, mogawas na dayon ang mando nga forced evacuation sa mga katawhan nga nagpuyo sa mga delikadong lugar.
Adunay dali ra nga motuo pero daghan gyud ang magdumili nga motuo.
Ngano man - tungod kay nasayod sila nga kalbaryo ang ilang kahimtang sa mga evacuation center kay dili kini haom para puy-an kay walay mga kasilyas, way higdaanan, kan-anan, kaliguan, butangan sa mga basura, ang uban wala gani kuryente ug suga.
Kasagaran mahitabo, mag-sinardinas ang bagang duot sa mga lainlaing pamilya unya anha na lang mohigda sa semento. Super kalbaryo sab ang maong lugar alang sa mga pamilya nga adunay masakiton, daghang mga anak ug mga tigulang na unya luyahon pa gyud.
Problema ang pagkaon, problema sab ang tubig para mainom ug panghugas.
Laktod pagkasulti, dili gyud andam ang maong lugar nga himuong temporaryo nga puy-anan sa mga katawhan kay wala kining mga lugara tukora alang sa maong mga katuyoan.
Ngano man kaha nga dili man kini atimanon daan sa panahon nga wala pa ang bagyo o mga katalagman?
Nganong dili man mogahin og hustong pundo ang kagamhanan alang niini ug palabihon pa man hinuon ang mga proyekto sama sa kunohay flood control projects?
Nganong dili man kini atimanon sa mga disaster risk reduction and management council ang maong mga kakulangan nga unta usa man kini sa mga rason nga magdumili pagtuman ang mga katawhan sa forced evacuation order sa mg LGU?
Kon basehan ang mga reportorial requirement sa mga LGU, susko, perfect score gyud kon pagpangandam na ang hisgotan, pero mogawas nga moryu-moryo lang diay ang tanan.
○ ○ ○
Nahimutang sa eskandalo ang sitwasyon sa pipila ka mga mayor sa Sugbo sama kanila ni Catmon Mayor Avis Ginoo-Monleon, San Francisco Mayor Alfredo Aquillano Jr., Tudela Mayor Greman Solante, Poro Mayor Edgar Rama, Pilar Mayor Manuel Santiago, Compostela Mayor Felijur Quiño, ug Liloan Mayor Aljew Fernando Frasco.
Ngano man?
Tungod kay bisan sa balita nga nagpadulong na ang bagyong Tino, nilarga lang gihapon sila sa gawas sa nasod, kauban si Cong. Duke Frasco ug iyang asawa nga si DOT Secretary Cristina Garcia-Frasco.
Tuod man, paghapak na sa kabangis ni Tino, daghang kadaot ang namugna ug daghang kinabuhi ang nakalas. Samtang nahitabo kini, atua sa gawas sa nasod ang maong mga mayor.
Bisan tuod adunay nipuli kanila nga mga opisyal sa ilang tagsa-tagsa ka mga lungsod, nagpabilin ang kaanghit sa pangutana nga - unsa diay importante nilang lakaw sa gawas sa nasod nga palabihon pa man nila ang pagbiyahe kaysa buhaton nila ang ilang mga responsibilidad sa ilang lungsod?
Gimando na ang imbestigasyon bahin niini og manghinaot na lang kita nga mapasabot og maayo sa maong mga mayor ang kaimportante sa ilang biyahe sa gawas.