Daghan sa akong mga amigo karon nibalhin na sa ilang bisyo gikan sa pagtabako og sigarilyo og ngadto na sa pag-vape.
Matod pa nila, nindot ang vape kay gawas nga humot ang aso, mahimo sab kuno sila mag-vape bisan naa sa sulod sa balay, kuwarto o sa bisan asa nga lugar nga airconditioned, apil na ang sulod sa sakyanan. Gawas pa niini, mas maka-menos pa kuno sila sa gasto kay dugay man kuno mahurot ang usa ka “bala” sa vape, di parehas sa sigarilyo nga paspas ang ilang kunsumo.
Bisan unsaon sila pagpasabot nga mas grabe ang epekto sa vape kaysa sigarilyo, di gyud mopatuo kay husto lagi ang ilang gibuhat, bisan pa man kon giingnan nga “very addictive” ang vape kay sa sigarilyo ug maoy hinungdan nga lisod kini buhian kon masugdan na.
○ ○ ○
Karong bag-o pa lang, subo palandungon nga usa sa akong mga amigo mitaliwan na niining kinabuhia.
Molanat sa usa ka bulan kapin nga didto siya sa ICU, dako kaayo ang nagasto sa iyang pamilya tungod sa iyang sakit, bayad sa ICU, sa mga doktor, sa mga tambal, ug hasta ang mobantay kaniya kay naospital man sad ang iyang amahan ug inahan.
Tungod sa iyang sakit ug tungod kay wa man sab nibisita kaniya nga sakop sa pamilya, nisurender ra gyud ang iyang panglawas.
Pag-abot sa usa ka igsuon nga gikan sa gawas, gihaya na ang iyang igsuon ug igo na lang naminaw sa giistorya kaniya sa iyang mga kabanay. Nakuha nila ang medical records ug mao kadto nga duna silay nahibaw-an nga sitwasyon sa buhi pa ang iyang igsuon.
○ ○ ○
Sumala pa sa X-ray report, wala na mahitsura ang baga sa pasyente, kay matod pa, nilagom ug nikupos kini.
Nagduda ang mga doktor, matod pa, nga epekto kini sa kanunay nga paggamit og vape pero wala nila kini matino kon tinuod ba kay wala man silay mapangutana niini samtang buhi pa ang pasyente.
Sa dihang niabot na ang igsuon, diha pa nahibaw-an nga kusog ug pirmi gyud diay mo-vape ang namatay. Taudtaod na kuno kini nga mo-vape ug usa kini sa mga bisyo sa namatay.
Matod pa sa nakakita sa X-ray report, sama sa gipakupsan nga tambok sa baboy ang baga sa namatay, wa na gyud mahitsura ug di na mailhan nga baga pa kini sa tawo.
Ingon ana kagrabe ug kangilngig ang epekto sa vape sa baga sa tawo, matod pa sa doktor.
○ ○ ○
Ako kini gisugilon sa usa nako ka amigo nga mahilig mogamit og vape. Naminaw man tuod, pitok-pitok lang ang mata ug human sa akong estorya, gisulog-sulog pa ko nga sugod ugma, moundang na siya og vape, dala ang dugay kaayo nahuman nga talidhay. Bisan pa sa iyang talidhay, seryoso ako nga nitambag kaniya nga undangon na ang paggamit sa vape kay gusto nako nga motaas pa ang iyang kinabuhi ug taas-taas pa nga panahon nga maglipay-lipay siya.
Igo lang sa pagyango-yango ang akong amigo ug wa gyud moundang sa iyang bisyo hangtod karon.
Buyno, siya may nagdala sa iyang lawas, iya man sab nga kuwarta ang gigamit sa iyang bisyo, niundang na lang ako sa akong pagtambag kaniya.
Sa akong hunahuna, nahimo na nako ang akong responsibilidad kaniya ug siya na ang mag-igo sa iyang kinabuhi.
Kining maong sugilanon, alang lang kini sa mga tawo nga gusto pa motaas-taas ang ilang himsog nga panginabuhi ug malikayan ang dakong gasto puhon-puhon.
Maayo lang unta nga kon magpadayon sila sa paggamit sa vape, mopalayo o mogawas unta sila og dili nila idamay sa ilang makalilisang nga aso ang ubang mga tawo.
Amen.