Sa dugay na nga panahon, labad sa ulo alang sa opisyales sa Department of Agriculture (DA) ang pag-implementar sa mga proyekto nga adunay kalabutan sa mga infra projects, labi na gyud ang gitawag og farm to market road (FMR) projects.
Nganong labad man?
Tungod sa gamhanang kamot sa mga politiko nga gusto moapil-apil unsaon ug asa ibutang ang mga FMRs. Kasagaran kanila, gusto magbutang sa FMR sa mga lugar nga adunay dakong botante, sa mga lugar nga gusto sila makakuha og dugang mga boto ug sa mga lugar diin nahimutang ang ilang mga kayutaan.
Kasagaran kanila, buak-buakon ang pundo alang sa FMR aron daghan ang mabutangan niini mao nga ang resulta, mabuak-buak sab ang gitukod nga mga kalsada ug dili na niini madugtong ang merkado ngadto sa mga kaumahan nga maoy bugtong katuyoan sa proyekto nga FMR.
Imbes idugtong ang mga kaumahan ngadto sa merkado, dili na kini mahimo kay magkatag na man lang ang mga tag-usa-ka-kilometro nga gitas-on nga kalsada nga dili pud gani mahuman.
Maayo na lang kay giusab kini og kutob na lang sa validation sa mga FMRs ang trabaho sa DA ug adto na sa DPWH ang implementasyon niini.
Unsa man ang trabaho nga validation?
Tan-awon sa DA kon nahitukma ug angay ba gyud nga tukoron ang maong kalsada sa katuyoan nga madugtong gyud ang mga kaumahan ngadto sa mga merkado. Kon tukma kini, moisyu og certification of validation ang DA unya ipadala dayon kini ngadto sa central office para butangan og pundo. Mahimo sab nga pundohan kini sa mga kongresista, ilabi na ang gikan sa party-list dayon ang DPWH na ang mopadayon niini.
Sa panahon ni Manny Piñol, gusto niya nga makompleto ang mapa sa mga kalsada sa FMR nga madugtong gyud pero napukan lang gihapon siya sa mga mando sa mga politiko ug wala matuman ang iyang gusto. Mao ra sab kini ang nahitabo sa panahon ni William Dar nga maoy nipuli kang Piñol nga gitangtang sulod lang sa 2 ka tuig nga paglingkod.
Bisan unsaon pagpahinumdom sa mga Kalihim sa DA ang mga politiko mahitungod sa lagda sa FMR, wala ra gihapon mahimo kay magtuman gyud ang mga politiko, kon unsa ilang gusto, mao gyud ang matuman.
○ ○ ○
Karong panahona nga ang DA ubos na sa pamunoan ni Kalihim Francisco Tiu-Laurel Jr., aduna na sab kini laing gimik nga planong buhaton - nagtukod si Tiu-Laurel ug bag-ong opisina nga pagatawgon og Social and Environmental Safeguards (SES) Unit nga magsilbing “watchdog” kunohay sa mga proyekto sa DA, ilabi na ang mga FMRs ug uban pa nga mga infra projects.
Kon tan-awon ang mga plano ni Tiu-Laurel, nindot gyud kaayo tungod kay dili kuno siya gusto nga ang binilyon ka pesos nga mga multo nga mga proyekto nga flood control sa DPWH mahitabo sab sa DA.
Ahem.
Nindotas plano lagi, nga kon basahon lang nimo, murag ganahan gyud ka motuo nga naninuod gyud si Tiu-Laurel sa iyang mga plano nga limpyuhon ang mga infra projects sa DA. Pero ang pangutana - kon silang duha si Piñol ug Dar walay nahimo pagpugong sa mga kusganong kamot sa mga politiko, unsa kahay gisaligan ni Tiu-Laurel nga nagtuo man siya nga mahimo niya ang wala mahimo sa duha ka mga kalihim?
Human mahitabo ang binilyon ka pesos nga mga pangurakot sa multo nga mga flood control projects nga gilangkuban sa opisyales sa DPWH, mga contractor ug mga kongresista, ganahan pa kaha motuo ang mga katawhan nga malikayan na ang pangurakot sa mga pundo sa DA, ilabi na kay makita nga hilabihan ka suod nga higala sila si Tiu-Laurel ug si BBM nga maoy gituhoan sa mga katawhan nga usa sa mga hinungdan nganong nahitabo ang mga pangurakot?
Buyno, nindot sab hinuon nga hatagan nato og higayon si Tiu-Laurel sa pagmatuod nga tininuod ang iyang plano nga malikayan ang mga pangurakot sa mga infra projects sa DA.
Ang angay nato himuon, bantayan nato kanunay kon unsa gyud kaha ang tumoy niini.