Unsa na man ning nahitabo sa atong katilingban karon nga daw sa nahimo na man nga kalingawan sa pipila ka walay lingaw ang pagpakatap og mga hulga sa pagpamusil sa mga tunghaan pinaagi sa text, email o social media?
Usa kini ka dakong kabuang nga naghatag og grabeng kahasol, kalibog, ug kakulba dili lamang sa mga estudyante ug magtutudlo, kundi lakip na sa mga ginikanan nga nagpaabot nga luwas ang ilang mga anak samtang nagtungha.
Niadtong Lunes, Agusto 24, 2026, tulo ka tunghaan ang nakadawat og hulga sa pagpamusil: ang Don Vicente Rama Memorial National High School (DVRMNHS) sa Barangay Basak San Nicolas sa Dakbayan sa Sugbo, ang Mactan National High School sa Dakbayan sa Lapu-Lapu, ug ang Lut-od National High School sa Lungsod sa Pinamungajan. Pagkasunod adlaw, Agusto 25, usa na sab ka hulga ang gipadala pinaagi sa email ngadto sa University of Cebu (UC) Banilad Campus. Tungod niini, napugos ang kadagkuan sa UC sa pagpapauli sa mga estudyante ug pagbalhin sa mga klase ngadto sa online mode.
Samtang sa Lapu-Lapu ug Pinamungajan, gisuspenso sab ang mga klase, bisan pa man kon sa DVRMNHS nagpadayon ang eksaminasyon taliwala sa gipahugtan nga seguridad.
Nganong high school og college ra man gyud ang gipanggukod sa hulga ug walay elementary school? Kini tungod kay sa ilang inosenteng pangedaron, ang mga gagmay nga bata sa elementarya dili pa gyud intawon makamao’ng mohimo og ingon niini nga matang sa binuang.
Dako ang pagtuo nga kining nagpaluyo sa maong mga mini nga mensahe mga bayong-bayong na nga gustong molikay sa ilang mga eksaminasyon o dili ba kaha nisunod lang sa uso. Kon kini man gani ang ilang rason, kinahanglang sabton sa tanan nga ang maong lihok dili usa ka yano nga kalingawan. Usa kini ka krimen nga nag-usik-usik sa pundo ug panahon sa atong pulisya, nagpabalaka sa liboan ka mga pamilya, ug nagguba sa dagan sa edukasyon.
Busa, angay lamang nga ang atong mga tinugyanan sa balaod—ilabi na ang PNP Anti-Cybercrime Group—dili lang basta-basta mopaubos sa ilang imbestigasyon.
Kinahanglang lutuson ang matag tag-iya sa mga dummy nga Facebook accounts ug email addresses nga gigamit sa pagpakatap niining maong mga hulga.
Dili sakto nga matapos ra kini sa pahayag nga “fake news” ra diay. Kinahanglang may sampolan ug pahamtangan og bug-at nga silot aron makat-on ug aron magsilbing pasidaan sa uban nga ang kaluwasan ug kalinaw sa publiko dili himuong tiaw-tiaw.
Dugang pa niini, dako sab ang responsabilidad sa mga ginikanan ug sa katilingban sa pag-agak ug pagpahiuli sa disiplina sa kabatan-unan karon. Dili nato pwedeng ibalewala lang ang mental nga katin-awan ug moral nga giya sa atong mga anak, sanglit ang ginagmay nga dili pagsunod sa balaod diha sa panimalay maoy mamahimong gamot sa mas dagkong kriminal nga buhat sa umaabot.