Ang Central Visayas nagpabiling usa ka dakong "hotspot" sa impeksyon sa Human Immunodeficiency Virus (HIV) sa tibuok nasod.
Luyo sa nindot nga talan-awon sa atong turismo ug paspas nga paglambo sa ekonomiya, adunay nagpahiping hilom nga krisis sa panglawas nga padayong nikaon sa kaugmaon sa atong mga batan-on.
Base sa labing uwahing taho gikan sa HIV & AIDS Surveillance of the Philippines sa Department of Health (DOH), ang rehiyon nakatala na og 12,137 ka kinatibuk-ang kaso sukad niadtong 1984. Kini nagrepresentar sa pito ka porsyento sa kinatibuk-ang kaso sa nasod, nga nagbutang sa Central Visayas sa nag-unang lima ka rehiyon nga labing taas nga numero niining maong sakit, uban sa NCR, Calabarzon, Central Luzon, ug Davao Region. Apan ang labing makapatandog sa huna-huna mao kini—gawas sa Luzon, kita ang nag-unang epicenter sa nasod.
Nganong nagpabilin man kitang gihasol niining maong epidemya?
Matod sa mga eksperto, duna kita'y talagsaon ug komplikadong sitwasyon. Ang atong rehiyon nailhan sa tibuok kalibotan kapin sa usa ka dekada na ang milabay tungod sa pagsulbong sa HIV pinaagi sa pagpasa-pasa og kontaminadong dagom taliwala sa mga nag-inject og drugas.
Gani, hangtod karon, dul-an sa 99 ka porsyento sa mga kaso sa paggamit og dagom sa tibuok Pilipinas ania gihapon natala sa Central Visayas.
Kining mangil-ad nga kagahapon nagbilin og lawom nga ulat nga naghulma gihapon sa atong dagan sa panglawas karon.
Apan dili lang diha natapos ang problema. Karon, nausab na ang estratehiya sa virus. Ang pakighilawas (sexual transmission) na ang nag-unang hinungdan sa pagkaylap sa HIV, diin sa tibuok nasod, 96 ka porsyento sa mga kaso nakuha pinaagi niini, ilabi na sa male-to-male sexual contact. Giduso pa kini sa paspas nga urban migration, turismo, ug ang dako nga kakuwangon sa saktong impormasyon ug access sa serbisyong panglawas.
Mas makapasubo palandongon nga ang labing naigo mao ang dugokan sa atong katilingban—ang mga batan-on. Kapin sa 3/4 sa mga bag-ong nadayagnos gikan sa Enero hangtod Marso 2026 nag-edad lamang og 15 ngadto sa 34 anyos. Sa unang kwarter pa lang niining tuiga, 228 ka bag-ong kaso ang natala sa Central Visayas. Unsa may buot ipasabot niini? Ang atong kaugmaon anaa sa peligro.
Kini usa ka dinalian nga tawag sa pagmata alang sa DOH, sa mga lokal nga kagamhanan (LGUs), sa mga tunghaan, ug sa matag pamilya. Ang pamaagi kaniadto dili na paigo karon.
Kinahanglan nga mas mapadali ug mapaduol sa katawhan ang mga libreng screening.
Ang HIV dili na silot sa kamatayon kon kini madakpan og sayo ug matambalan, apan kini magpabiling usa ka dakong hampak sa katilingban kon padayon natong takpan ang atong mga mata ug dawaton lang nga kita "hotspot" hangtod sa hangtod.
Panahon na nga puslan ug pakgangon ang maong hilom nga hulga sa dili pa kini hingpit nga mopalong sa kahayag sa sunod nga henerasyon sa Central Visayas.
Dili paigo ang pag-ihap lang sa mga kaso; kinahanglan ang dinalian ug saktong aksyon.
Ang edukasyon sa sekswalidad ug pagwagtang sa diskriminasyon batok sa mga natakdan mao ang yawe aron sila mogawas ug magpatambal. Kon pasagdan kini, ang atong garbo sa paglambo mapunog dako ug makauulaw nga mantsa.