Ang nahitabong trahedya sa pagdahili sa bukid nga basura sa Binaliw landfill, Barangay Binaliw, Dakbayan sa Sugbo timaan sa pagpabaya. Kinsa may mabasol sa maong pagpabaya? Dungan sa pagkuwestiyon og unsay gihimo sa kagamhanan, landfill operator, ug sa katilingban aron maalibyuhan ug mahupay ang gibati nga kasakit sa mga nabiktima ilabi na niadtong kabanay sa mga nakalas sa hitabo niadtong Enero 8, 2026.
Gipasapasa kon si kinsay angaya’ng manubag o responsable sa nahitabo, apan way nahimo gawas nga nakabalda sa tinguha nga matutokan ang pagtunol sa panginahanglan niadtong mga biktima. Nasayran nga ang landfill naagian sa mga sunodsunod nga katalagman sama sa linog nga gisundan sa aftershocks, bagyo, ug ang bunok sa uwan.
Nasayran nga nasunod sa kasamtanga’ng management sa landfill ang daan na nga kondisyon niini gikan sa nag-una nga operator nga una nang gireklamo tungod sa grabe nga kabaho ug ubang environmental issues niini. Ang nagdumala sa landfill nga Prime Waste Solutions nga nagsugod niadtong 2023, dili paigo ang duha ka tuig aron mapalambo ug mahimong mas luwas nga materials recovery facility.
Kon subayon niadtong Nobiyembre 2017 ang Department of Environment and Natural Resources niluwat og environmental compliance certificate ngadto sa nag-una nga operator nga mao ang ARN Central Waste Management Inc. (ACI).
Paglabay sa usa ka tuig, Abril 2018, ang Cebu City government nihatag og special land use permit sa ACI ngadto sa ARN Builders, ang kompaniya sa ACI aron sa paghimo og landfill sulod sa 100 ka ektarya nga luna sa Binaliw. Bisan nga way pagtugot sa konsehal apan aduna nay gihimong public hearing tali sa mga residente nga nipadangat sa ilang mga kabalaka lakip na ang kaluwasan. Apan paglabay sa usa ka tuig ang Environmental Management Bureau of the DENR niluwat og mga notice of violations batok sa ACI gumikan sa mga kakuwangan sa husto nga pagdumala sa basura ug ang kalangay sa ilang monitoring reports, bisan pa man nisaad ang ACI nga pangitaan og sulbad ang maong kalapasan.
Pagka Hulyo sa maong tuig, ang siyudad nagsugod na sa paggamit sa maong pasilidad human nga nipirma si kanhi Mayor Tomas Osmeña sa disposal contract tali sa ACI. Paglabay sa mga katuigan ang operasyon sa landfill nagpadayon sa ilang naandan nga paagi sa pagdumala sa basura, hangtod niadtong Enero 2023 ang PWS mao nay nidumala sa operasyon.
Gilusad sa PWS ang automated materials recovery facility labing una sa nasod nga kaminusan og 20 porsiyento ang landfill waste. Usa ka teknolohiya nga ang katuyoan nga himuong fuel ang basura.
Apan ang mga problema napasa ngadto sa PWS gikan sa naunang operator nga ACI, hangtod nga niadtong Agusto 2024, ang maong pasilidad nakalapas sa Ecological Waste Management Act base sa pakisusi sa city’s environmental office. Niadtong Hunyo 2025, si mayor-elect Nestor Archival ang niluwat og pasidaan nga ipasira ang landfill kon ang mga reklamo magpadayon ug way kasulbaran sa isyu niini.
Apan ang katilingban nikuwestiyon sa kakuwangan sa siyudad gumikan kay wa matubag ang isyu sa waste management nga nisangpot sa toni-tonelada nga basura nga gitambak sa maong landfill.
Bisan sa paningkamot nga mamahimong modernong MRF ang maong pasilidad, apan dili kapugngan ang kinaiyahan kon mao nay manimalos.