Usa sa panawagan ni Presidente Ferdinand Marcos Jr. atol sa iyang ikaupat nga State of the Nation Address (Sona) niadtong Lunes, Hulyo 28, 2025, nga ilakip ang mga pamilyang walay pinuy-anan sa Pantawid Pamilyang Pilipino Program (4Ps) usa ka mahinungdanong lakang padulong sa usa ka mas inklusibo nga katilingban.
Dili lang kini bahin sa pagpalapad sa usa ka programa; kini bahin sa pag-abot sa labing huyang sa atong katilingban.
Kining maong panawagan hagit kini sa mga local government units (LGUs) kansang mga konstituwente nga way pinuy-anan atua sa laing lugar nanimpalad ug ang uban nagpakilimos.
Unta mohimo og lakang ang LGU, ila kining pangitaon ug iparehistro sa 4Ps ug hatagan og dugang interbensiyon sama sa livelihood aron makabarog sa ilang kaugalingon og dili na kinahanglang moadto sa laing lugar aron manginabuhi.
Dinhi sa Siyudad sa Sugbo, aduna nay daghan nga makit-an nga way mga panimalay nga wala nato mahibaw-i kon asa kini sila nga LGU nagagikan.
Gawas pa, nagkadaghan na ni sila karon.
Sagad makit-an ni sila sa mga sidewalk gawas sa sirado o gibiyaan nga mga edipisyo diin sila mopasilong ug ang ilang dala nga karton maoy ilang himuon nga higdaanan ug ang atop sa sidewalk maoy ilang panalipod batok sa ulan.
Ang mga lugar sama sa P. Del Rosario Street, atbang sa iladong unibersidad ug atbang sa botika duol sa traffic lights diin adunay usa ka edipisyo nga sirado, sagad nga makit-an kining maong mga street dwellers.
Kini sila maoy angay nga hatagan sa dinaliang pagtagad ug suporta sa LGU diin sila nagagikan.
Ang papel sa mga LGUs sumala sa giawhag ni Presidente Marcos, kinahanglan molapas sa pag-ila lamang niini nga mga pamilya.
Kinahanglan silang aktibong mangita sa mga konstituwente nga nidangop sa pagpakilimos sa ubang lugar, papaulion sila ug i-enroll sa 4Ps, ug hatagan og panginabuhian.
Ang tumong dili lang temporaryong hinabang kondili malungtarong kagawasan nga magtugot kanila sa pagbarog sa ilang kaugalingon ug pagputol sa siklo sa pagsalig.
Apan, kinahanglan usab natong ilhon ang mga pagkakomplikado niini nga isyu.
Subo nga pamalandungon nga ang uban, bisan kadtong mga dagko'g lawas nga makahimo pa sa pagpanarbaho, mosukol sa mga paningkamot sa pagtabang kanila nga mahimong independente.
Nahinumdom ko sa usa nako ka silingan nga niingon nga nikita siya og P800 sulod lang sa upat ka oras sa pagpanaygon.
Naglakaw siya gikan sa Barangay Quiot, Siyudad sa Sugbo paingon sa Barangay Lawaan 1, Siyudad sa Talisay, nanuktok sa kabalayan.
Apan dili sayon ang iyang kasinatian, tungod kay adunay uban nga tagbalay nga masuko unya dili pa gyud mohatag.
Dili sama sa akong silingan nga adunay balay nga kapaulian, ang mga nagpuyo sa kadalanan nag-atubang sa pagkaladlad ug posibleng kapeligruhan.
Bisan pa sa akong mga obserbasyon nga sila kasagarang dili manghilabot sa mga lumalabay, dili ikalimod ang ilang nagkataas nga gidaghanon.