Ang pag-uswag sa usa ka demokrasya dili masukod sa gidaghanon sa mga balaod nga gipasa, kondili sa pagrespeto sa katungod sa katawhan sa pagpili sa ilang mga lider.
Mao kini ang dakong pangutana nga nitumaw human mapirmahan ang Republic Act No. 12326, nga nagpalangan sa Barangay and Sangguniang Kabataan Elections (BSKE) ngadto sa Nobiyembre 2028. Sumala sa National Citizens' Movement for Free Elections (Namfrel), ang maong pagpalangan naghatag og lehitimong pangutana kon ang eleksiyon gipadaplin ba tungod sa tinuod nga panginahanglan sa pundo o tungod sa kaharuhay sa politika.
Dili ikalimod nga adunay mga rason nga gitan-aw pag-usab sa eskedyul sa eleksiyon, ilabina kon adunay limitasyon sa pundo sa gobiyerno. Apan ang pagdaginot di angay mahimong permanente nga rason aron balik-balik ang pagpalangan sa usa ka eleksiyon.
Ang pangutana, kinsa ang makabenepisyo ug kinsa ang mawad-an sa katungod?
Ang BSKE dili ordinaryong kalihukan sa administrasyon. Dinhi direktang mopili ang mga molupyo sa ilang mga opisyal sa barangay ug mga lider sa kabatan-unan. Ang ilang mandato naggikan mismo sa boto sa katawhan.
Busa, kon ang ilang termino lugwayan pinaagi sa balaod imbes pinaagi sa bag-ong eleksiyon, natural lamang nga mangutana ang publiko kon asa nahimutang ang prinsipyo sa accountability.
Mas makapahinuklog ang kamatuoran nga ang Nobiyembre 2028 nga BSKE mahitabo sa samang tuig sa nasudnon ug lokal nga eleksiyon nga gitakdang ipahigayon sa Mayo 8, 2028.
Gipunting sa Namfrel nga ang pagdungan sa maong mga eleksiyon mahimong hinungdan sa pagduda bahin sa politikal nga motibo. Apan kini usa ka alegasyon nga angay susihon ug timbang-timbangon base sa ebidensiya, dili dayon dawaton isip kamatuoran.
Ang mas dako nga problema mao ang pag-normalize sa pagpalangan sa eleksiyon. Kon matag higayon nga adunay kalisod sa pundo o administrasyon mahimong ipaliban ang pagpili sa mga lider, mahimong maanad ang sistema nga ang eskedyul sa eleksiyon mausab pinaagi sa balaod imbes nga sundon ang regular nga proseso sa demokratikong mandato.
Dugang pa, ang Namfrel mipahayag nga ang BSKE usa na sa labing kanunay nga gipalangan nga demokratikong proseso sa nasod.
Ang katawhan dili lamang tinubdan sa buhis ug mosunod sa balaod. Sila sab ang tinubdan sa mandato sa mga nagdumala.
Busa, bisan unsa pa ang rason sa pagpalangan, kinahanglan nga adunay tin-aw, transparent ug lig-on nga pagpasabot ngadto sa publiko. Ang gasto sa eleksiyon mahimong masukod sa pesos, apan ang bili sa demokratikong katungod dili angay sukdon lamang pinaagi sa badyet.
Sa katapusan, di lang kon makadaginot ba ang gobiyerno pinaagi sa pagpalangan sa BSKE, kondili kon unsa ang baylo niini sa pagsalig sa katawhan sa atong demokratiko’ng sistema.