Taliwala sa kalibutanong krisis sa lana tungod sa tensiyon sa Middle East, nitumaw ang usa ka dakong pangutana sa natad sa transportasyon dinhi sa Sugbo: Angay ba nga tugotan ang mga e-bike sa mga dagkong dalan isip alternatibo, o angay ba kini idili alang sa kaluwasan sa publiko?
Sa Dakbayan sa Mandaue, klaro ang tubag: Dili. Sa pagpanguna sa Traffic Enforcement Agency of Mandaue (Team), gipakita sa siyudad ang ilang kalig-on pinaagi sa pag-impound og upat ka e-bike niadtong Miyerkules Santo sa tiilan sa karaang taytayan sa Mactan. Ang baruganan ni Team Head Hyll Retuya nagsumikad sa reyalidad nga daghang drayber niini ang walay rehistro ug kulang sa disiplina sa dalan.
Dili tiaw ang multa nga P5,000. Alang sa usa ka drayber nga nagsalig lang sa inadlaw nga kita, kining kantidara usa ka dakong hampak sa bulsa. Apan kini gikinahanglan aron mapukaw ang tanan nga ang paglapas sa balaod sa Mandaue usa ka "pildeng negosyo." Unsaon pa man nimo pagbawi sa imong puhunan kon ang imong kitaon sa tibuok semana mapunta lang sa multa? Kon madakpan ka og usab, mobayad ka na sab og laing P5,000. Maayo pa nga mangita og laing panginabuhian kaysa makig-atbang sa balaod.
Gawas sa multa, ang risgo sa disgrasya ug ang pagkababag sa dagan sa trapiko—diin ang mga e-bike kasagaran "magpaugat" sa tunga sa highway—maoy lig-ong rason ngano nga angay silang limitahan sa sulod lang sa mga subdivision.
Sa pikas bahin, ang Dakbayan sa Sugbo pinaagi ni Konsehal Jaypee Labella II, naglantaw sa laing anggulo. Tungod sa pagsaka sa presyo sa lana, buot niyang tugotan ang mga e-trike ug e-cars sa mga nag-unang dalan basta duna lang silay rehistro sa LTO ug lisensya ang drayber. Usa kini ka humanitarian nga lakang aron makahatag og "ginhawa" sa mga pasahero ug drayber.
Apan dinhi moaslom ang diskusyon. Samtang maayo ang tumong sa Sugbo, dili nato ikalimud ang teknikal nga limitasyon sa e-bikes. Kining mga sakyanana gidisenyo nga hinay (low-speed). Kon isagol nimo ang hinay nga sakyanan ngadto sa paspas nga dagan sa mga trak ug bus sa highway, nagdapit kini og disgrasya.
Ang "disiplina" dili lamang makita sa papel o lisensya, kondili sa katakos sa sakyanan nga mosunod sa gikusgon sa trapiko.
Ang Mandaue nagpahinumdom kanato nga ang kaluwasan sa publiko kinahanglan mag-una kaysa sa temporaryo nga kasayon. Ang pagsuspende sa rehistrasyon sukad niadtong 2024 naghimo niining mga sakyanana nga "illegal" sa teknikal nga aspeto.
Kon tugotan nato ang e-bike sa highway tungod lang kay mahal ang lana, basin unya og mas mahal pa ang kinabuhi nga makalas kon mahitabo ang disgrasya.
Dalaygon ang tinguha nga makadaginot, apan kinahanglan kining ipaubos sa saktong regulasyon.