Editoryal: Pagasa advisory di angayang ibaliwala
Klaro ang pahibalo sa Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (Pagasa): mas daghang ulan kumpara sa normal ang mobunok karong buwan sa Disyembre, 2025, sa Central Visayas.
Matod pa, molapas kini og 20 porsiyento nga labaw sa average ubos sa usa ka La Niña advisory.
Dihang naghisgot si Pagasa weather specialist Ana Dumdum bahin sa "mas daghang mga panganod ang maporma tungod sa init nga temperatura sa dagat,” daw usa lang kini ka natural nga panghitabo.
Apan alang sa mga residente sa Metro Cebu, dili lang kini usa ka weather bulletin. Kini usa ka lanog nga pasidaan, nga kinahanglang tutokan aron dili mahitabo pagbalik ang makalilisang nga handumanan sa Bagyong Tino.
Ang grabeng kadaot nga gibilin sa Bagyong Tino sa niaging buwan daw usa ka samad nga nagbilin og dakong uwat sa Sugbo.
Sa kadaghang nakalas nga mga kinabuhi ug nawad-an og mga panimalay, ang mga awtoridad nihulagway ning maong katalagman nga labing grabe sa kasaysayan sa Sugbo ug dayag ang hinungdan niini – grabeng pagbunok sa uwan.
Ang trahedya dili lang usa ka natural nga panghitabo, gibisto niini ang pakyas nga sistema sa kagamhanan kabahin sa pagpugong sa baha.
Ang mga nabiktima sa Bagyong Tino nagpamatuod nga ang daan nga pamaagi sa pagpugong sa baha tataw nga haw-ang, huyang ug peligroso kini hilabi na sa mga nagpuyo duol sa sapa.
Sama sa gitumbok sa mga eksperto, ang problema komplikado nga resulta ra sab sa binuhatan sa tawo.
Ang mga kalambuan nga nahitabo sa bukirang bahin sa Sugbo, dili malilong nga usa sa mga dakong hinungdan sa grabeng pagbaha gumikan kay daghang mga kahoy ang nangawala. Ang gamot sa mga kahoy mosuyop man og tubig ug mahinungdanon unta kini aron mapugngan ang pagdagayday sa tubig gikan sa kabukiran ngadto sa kapatagan.
Bisan sa kapatagan, aduna sab dakong problema tungod sa dili maayong disenyo sa mga kanal (gagmay nga emburnal) ug kuwestiyonable nga mga konstruksyon sa flood control projects daplin sa mga sapa.
Ang publiko adunay katungod sa pagpangayo og tubag kon ngano nga ang binilyon nga pundo nga gitagana alang sa flood control projects wala man nakapugong sa trahedya.
Ang panahom sa Pagasa naghatag og grabeng kabalaka sa mga Sugboanon hilabi na karon nga nagkaduol na ang Pasko. Kinahanglan kining hangupon isip usa ka lanog nga panawagan alang sa dinalian nga aksyon gikan sa mga opisyal sa gobiyerno.
Hinaot nga nahuman na ang panahon sa pagplano. Gikinahanglan ang dinalian ug epektibong aksyon aron dili na mahitabo pagbalik ang makahadlok nga trahedya nga hatod sa Bagyong Tino.
Tinuod nga lisod pugngan kon masuko na ang kinaiyahan apan sa maayo ug sestimatikong pagplano inubanan sa hugot nga pag-amping, puwedeng malikayan nga mahitabo ang katalagman sa panahon sa ting-uwan.