Bahala’g dugay, ang mahinungdanon adunay paabuton nga dakong proyekto alang sa Sugbo, nga mapahimuslan sa matag Sugboanon sulod sa daghang mga henerasyon.
Kini kabahin sa giplano sa Department of Public Works and Highways (DPWH) nga P7-bilyon nga “4-in-1” nga dam ug reservoir project, nga tukoron duol sa mga sapa sa Mananga, Bulacao, Guadalupe, Butuanon, Cotcot, Danao, ug Lusaran.
Sulod sa daghang mga dekada, ang kadalanan sa Metro Cebu nabilanggo sa usa ka mapait nga kasinatian, nga adunay kalambigitan sa tubig diin usahay manubra ug usahay kuwang.
Makasulti kita nga manubra ang tubig kay bisan gamay lang nga uwan, mobaha dayon ang kadalanan. Makasulti sab kita nga magkuwang ang tubig kay kon panahon sa ting-init o huwaw, hayan puwede ra nga maihap ang pagtulo sa tubig gikan sa gripo ug mauga ang mga kaumahan.
Kining maong mga problema seguradong masulbad ning dako nga proyektong imprastraktura sa DPWH, nga usa ka mahinungdanon ug malungtarong pamaagi aron maseguro ang kaluwasan sa matag Sugboanon hilabi na ning pag-usab sa klima o climate change, nga resulta ra sab sa binuhatan sa katawhan lukop kalibutan.
Kaniadto, ang pagdumala sa baha nagsalig lang sa tradisyonal nga paghimo og dikes ug pagpanglimpyo sa mga kanal —mga depensa nga matawag lang og band-aid solution o temporaryo lang nga sulbad sa problema.
Ang paghimo og mga dam gikan sa sapa sa Mananga ngadto sa Lusaran gilaumang hingpit nga makasulbad ning problema sa tubig sa Sugbo.
Dili ikasurpresa nga mosuporta ning maong proyekto si Cebu Governor Pamela Baricuatro kay nasayod siya nagkinahanglan ang probinsya og dagkong kapundohan sa tubig hilabi na panahon sa huwaw, diin suyopon sa panganod ang tubig gikan sa yuta.
Kon grabe na ka bug-at ang panganod tungod sa gisuyop niini nga tubig gikan sa yuta sulod sa taas nga panahon, hayan mobunok ang grabe nga uwan nga moresulta sa grabe sab nga pagbaha.
Tungod niini, mahinungdanon gyud ang pagtukod og mga dam kay makatabang kini sa pagsawod sa ulan ug gawas nga makontrolar niini ang pagdagayday sa tubig gikan sa uwan, makatabang sab kini nga dili mahubsan og tubig ang usa ka lugar.
Kon madayon, giingon nga 10 ka mga tuig pa una hingpit mahuman ang giplanong proyekto sa DPHW. Hinaut nga madayon gyud kini ug hinaut nga dili kini mahimong ghost project, nga nahitabo sa mga proyekto kuno kaniadto sa pagkontrol sa baha sa nagkadaiyang mga dapit lukop nasod.