Usa ka video sa internet ang nag-viral diin nakit-an ang usa ka lalaki nga nagpataka og labay og basura sa dagat dapit sa Pasil Fish Market sa Barangay Pasil, Dakbayan sa Sugbo. Tungod sa tabang sa usa ka concerned citizen, natultolan sa Cebu City Police Office (CCPO) ug Sawang Calero Police Station 6 ang maong lalaki nga giila nga si “Juanito,” taga Barangay Duljo-Fatima.
Isip silot, tulo ka citation ticket ang giisyu sa Cebu City Environmental and Sanitation Enforcement Team (Ceset) batok kaniya tungod sa paglapas sa ordinansa sa dili husto nga paglabay sa basura ug environmental sanitation.
Bisa'g nangayo og pasaylo si Juanito ug nangatarungan nga nanglimpyo lang siya sa karsada ug nakahukom nga ilabay na lang ang basura sa dagat, dili kini rason aron pasayluon ang iyang binuhatan. Ang iyang gibuhat nagpakita sa kakuwang sa disiplina nga maoy nag-unang kaaway sa atong kalikupan karon.
Tungod sa kasuko sa publiko, adunay mga nikomento sa internet nga mas maayo pang papahawaon ang mga namuyo sa maong mga dapit aron wala nay maglutaw-lutaw nga basura sa dagat. Apan ang pangutana: Ingon ana ba kasayon?
Dili sayon ang pagpapahawa sa mga molupyo. Obligasyon sa kagamhanan nga mangita og relocation site alang kanila, o ba kaha hatagan sila og pinansyal nga tabang aron makapangita og laing kapuy-an. Kini nagkinahanglan og dakong pundo ug konkretong plano.
Kon mangita kita og malungtarong solusyon sa problema sa pabalay ug sanitasyon, angay natong balikan ang kasaysayan. Niadtong 1979, gimugna ni kanhi Unang Ginang Imelda Marcos ang programang BLISS (Bagong Lipunan Improvement of Sites and Services) sa pabalay ubos sa Ministry of Human Settlements.
Kini nga programa nagmalampuson tungod sa dali ug baratong rent-to-own nga pamaagi para sa mga walay balay nga mga benepisyaryo, sa sistema sa usufruct o dugay nga pag-abang sa yuta sa estado nga gibayran pinaagi sa Pag-IBIG Fund nga natukod niadtong 1978.
Usa sa pinakanindot nga ehemplo niini mao ang BLISS sa Philcoa, Quezon City. Didto, limpyo ug organisado ang mga namuyo—walay makit-an nga mga hinayhay sa bintana, ug adunay dako nga hawan o parke diin makapahuway ang mga residente.
Mao sab unta kini ang angay nga buhaton diha sa mga baybayon sa Ermita ug Pasil. Kon mahatagan ang mga residente og desente ug hapsay nga komunidad, mamugna sab ang disiplina sa ilang kaugalingon, ug mapugngan na sa hingpit ang pabalik-balik nga problema sa basura sa dagat.
Apan sa pikas bahin, kinahanglan sab natong dawaton nga nausab na ang panahon. Matod pa ni Presidente Ferdinand Marcos Jr., ang pagtukod og mas daghang tag-as nga mga building o high-rise houses maoy makatabang karon sa pagsulbad sa kakuwang sa pabalay sa nasod nga miabot na sa kapin 6.5 ka milyunes.
Iyang giila nga ang BLISS project sa iyang mga ginikanan nagmalampuson sa paghatag og balay ug yuta sa mga kabos. Apan tungod sa kakuwang sa yuta sa mga dakbayan karon, ang mga mubo nga building (mid-rise) kaniadto malagmit dili na paigo.
Ang nahitabo didto sa Pasil usa ka seryosong pahinumdom. Dili lang igo ang pagdakop ug pag-isyu og citation ticket kang Juanito. Ang tinuod nga solusyon anaa sa dinalian ug modernong programa sa pabalay sa kagamhanan—sama sa mga high-rise housing nga adunay saktong sistema sa sanitasyon.