Editoryal: Tarutot gamiton pagsugat sa Bag-ong Tuig
Sa matag higayon nga mosugat ta sa Bag-ong Tuig, usa ka karaan ug lawom nga tradisyon ang dili mawala sa panimalay sa mga Pilipino—ang pagsaba-saba.
Alang sa kadaghanan, ang pagdagkot og mga pabuto maoy simbolo sa pag-abog sa dautang espiritu ug dimalas.
Apan luyo niining mabulukong tradisyon, nagpahipi ang usa ka peligrosong reyalidad nga kanunay natong gikalimtan: ang risgo sa kinabuhi, dili lang sa mga naggamit niini, kondili lakip na sa mga mamumuo nga naghimo niini.
Pipila ka adlaw sa dili pa ang tinuig nga revelry, ang Department of Labor and Employment (DOLE) miluwat og pahinumdom ngadto sa industriya sa pyrotechnics. Matod ni Labor Secretary Bienvenido Laguesma, ang pagtuman sa Occupational Safety and Health (OSH) standards usa ka butang nga "non-negotiable" o dili mahimong lalisun pa.
Kini nga baroganan sa gobyerno nagpakita lang nga dili na mahimong itugot ang kakuwang sa pag-amping diha sa mga pabrika sa pabuto.
Ang industriya sa pabuto giila nga usa ka dako og risgo nga trabaho.
Sa mga nangaging katuigan, makadaghan na kita makadungog og mga balita bahin sa mga pabrika nga nibuto, mga bodega nga naugdaw, ug mga trabahante nga nakalas o naangol tungod sa kakuwang sa saktong pasilidad ug proteksyon.
Ang tinguha sa DOLE nga pakusgan ang pag-monitor, uban sa Bureau of Fire Protection (BFP), Philippine National Police (PNP), ug Local Government Units (LGUs), usa ka mahinungdanong lakang aron maseguro nga ang accountability sa mga tag-iya sa negosyo mapatigbabaw.
Dili mahimo nga ang ganansya sa negosyo ang palabihon kaysa sa kinabuhi sa mga ordinaryong mamumuo nga naghago aron lang makahatag og kalingawan sa publiko. Subo nga pamalandungon nga ang kadasig sa pagsugat sa Bag-ong Tuig kanunay nga inubanan sa pagpabaya.
Base sa datos sa Department of Health (DOH), sa kataposang adlaw lamang sa tuig 2024, adunay natala nga 188 ka tawo nga naangol tungod sa pabuto.
Kini nga numero nagrepresentar sa 188 ka mga indibidwal nga nagsugod sa ilang tuig sulod sa ospital, ang uban gani nag-atubang og permanenteng pagkabaldado. Nganong mahitabo man kini? Tungod kini sa kakuwang sa disiplina.
Adunay mga tawo nga tungod sa kaisog o tingali tungod sa impluwensya sa ilimnong makahubog, maggunit sa pabuto samtang giduslitan kini. Ang resulta? Naputlan og mga tudlo, nadaut ang panan-aw, ug grabeng paso sa lawas.
Ang uban usab, kon dili mobuto ang pabuto human ilabay, daling puniton og balik aron dagkotan—usa ka lihok nga sagad moresulta sa pagbuto diha mismo sa nawong o kamot. Kini nga mga insidente mahimo untang malikayan kon ang matag usa naggamit lamang sa saktong panghuna-huna ug mabinantayon sa lihok.
Matag Enero 1, ang mga emergency room sa mga tambalanan magdasok sa mga pasyente nga magpatambal sa mga samad gikan sa pabuto. Kini usa ka talan-awon nga dili na unta angay mahitabo sa modernong panahon. Adunay daghang paagi sa pagsaulog nga dili kinahanglan isugal ang atong mga parte sa lawas.
Ang paggamit sa tarutot, ang pagpatingog sa taklob sa kaldero, ang pagbusina sa mga sakyanan, o bisan ang pagpatukar og kusog nga musika, mas luwas ug mas barato pa nga mga alternatibo.
Gawas sa pisikal nga kadaot, kinahanglan usab natong huna-hunaon ang epekto sa pabuto sa atong palibot. Ang aso niini makadaut sa baga, ilabi na sa mga bata ug mga edaran, ug ang kabanha niini makahatag og grabeng stress sa atong mga binuhing mananap.
Hinaut nga karong tuiga, maminosan na ang ihap sa mga mabuthan, ug ang atong kadasig dili matapos sa mga higdaanan sa ospital. Atong saulogon ang kinabuhi—dili ang pulbura.