Usa ka tuig na ang nakalabay sukad gikusokuso sa Bagyong Tino ang lalawigan ug mga dakbayan sa Sugbo niadtong Nobiyembre 4, 2025. Bisan pa man sa paglabay sa 365 ka adlaw, dili gihapon basta-basta mapanas sa hunahuna sa mga Sugboanon ang kalisang nga dala sa maong trahedya—usa ka katalagman nga nagbilin og di mominos sa 125 ka kinabuhi nga nakalas tungod sa paspas nga pag-awas sa tubig-baha.
Kon sublion ang talaan sa mga bitkima, grabe ang kadaot nga gidangatan sa nagkadaiyang dapit: Compostela (37 ka patay), Liloan (34 ka patay), Balamban (14 ka patay), Danao City (9 ka patay), Asturias (4 ka patay), Talisay City (7 ka patay), Mandaue City (1 ka patay), Bantayan (1 ka patay), Tabogon (1 ka patay), ug ang Cebu City nga nakatala og 17 ka kinabuhi nga nabugto.
Kinsay makalimot sa senaryo sa Barangay Cotcot sa Liloan, diin ang mga kabalayan nalapawan sa lapukong baha ug ang mga residente nagpatong na lang sa ibabaw sa ilang mga atop samtang naghulat og tabang ug nagtan-aw sa ilang mga sakyanan nga nanglutaw? Ang maong mapait nga eksena nasinati sab sa mga nagpuyo duol sa sapa sa Dakbayan sa Talisay, ingon man sa Sityo Common, Villa del Rio sa Barangay Bacayan, ug sa Barangay Lusaran sa Dakbayan sa Sugbo. Ang tubig nga nibanlas sa mga kasilinganan nagpakita kon unsa ka gamay ang tawo batok sa kasuko sa kinaiyahan.
Karon, sa paglabay sa usa ka tuig, makita na ang mga timailhan sa pagbag-o. Natukod na pag-usab ang mga naguba nga balay, nalimpyuhan ang mga palibot nga kaniadto natabunan sa lapok ug basura, ug ang mga komunidad hinay-hinay nang nakabalik sa normal nga pagkinabuhi. Ang determinasyon sa mga Sugboanon nga mobangon gikan sa kalapukan nagpamatuod sa kalig-on sa atong pagtuo ug pakigbatok sa unos.
Apan ang labing dako nga pangutana mao kini: Ang ato ba nga pagbangon nasabayan sab sa sakto nga pagtulun-an ug pagpangandam?
Ang mga ulat sa Bagyong Tino kinahanglan nga magsilbing pasidaan, dili lang usa ka panumdoman sa kagahapon. Ang kabaka bahin sa pagbaha, ang gubaon o kulang nga mga structural flood control projects, ug ang hulga sa umaabot nga mga Bagyo kinahanglan nga hatagan og permanenteng solusyon sa mga lider sa pamunoan. Dili mahimo nga matag tuig na lang kitang mag-ihap sa atong mga patay ug magpasigarbo lang sa atong pagka-resilient human mabanlas ang atong mga kabtangan.
Sa atong paghandom sa ikaunang tuig sa Bagyong Tino, labaw sa tanan nga mga structural repair ug limpyo sa komunidad, ang labing gikinahanglan mao ang tiunay nga aksiyon—ang pagpanalipod sa mga dapit nga huyang sa peligro ug ang pagseguro nga dili na masubli ang pagkawala sa daghang kinabuhi.