Nunot sa nagpadayong imbestigasyon sa flood control projects, gisusi sa Independent Commission on Infrastructure (ICI) ang nahisgutang mga proyekto sa Sugbo subay sa halapad nga kadaot nga mugna sa baha nga dala sa Bagyong Tino niadtong Nobiyembre 4, 2025.
Unang gisusi sa ICI ang Butuanon River sa Barangay Tabok, Mandaue City.
Gisunod niini ang lungsod sa Liloan, Compostela ug dakbayan sa Talisay.
Lakip sa nangulo sa inspection sila si ICI Special Adviser retired general Rodolfo Azurin Jr., Baguio City Mayor Benjamin Magalong, Department of Public Works and Highways (DPWH) Undersecretary Arthur Bisnar, ug DPWH 7 Director Danilo Villa.
Matod ni Azurin nagdala sila og team of engineers gikan sa kaulohan nga maoy gitahasan nga mosusi sa mga proyekto nga labihan ang naangkong kadaot atol sa pag-igo sa bagyo. Tinguha sa ICI nga mapasakaan og kaso ang mga responsable sa hitabo.
"...magkalap pa po tayo ng mga ebidensya para po sa pagsasampa natin ng kaso sa lahat ng responsible dito and at the same time to at least ma ease man lang ang konting pain because of the losses of so many lives dito sa Cebu na mabigyan natin ng hustisya ang lahat," matod ni Azurin sa mga tigbalita sa Dominggo, Nobiyembre 16, 2025.
Tungod sa nakitang kadaot, gihimug-atan ni Azurin nga gikinahanglan ang hinanali nga pagpaayo sa mga agianan sa tubig sanglit dili matag-an ang posible’ng mga pag-uwan nga makamugna na usab og mga pagbaha.
Iyang gibutyag nga ang maong mga proyekto adunay mga insurance ubos sa mga kontraktor nga nagdumala sa paghimo niini. Ugaling walay insurance gikinahanglan nga ang kontraktor mismo ang mogasto sa pagpa-ayo sa mga naguba.
"Hindi pwedeng hindi madaliin ang repair nito dahil it already caused so many lives," matod ni Azurin.
Sa nasayran nga datos sa Provincial Disaster Risk Reduction and Management (PDRRMO) moabot sa 17,066 ka mga kabalayan sa probinsiya sa Sugbo ang hingpit nga naguba tungod sa baha, samtang 93,036 usab ang partially damaged.
Samtang 108 usab ka kinabuhi ang nakalas ug 44 ang padayong gipangita base sa Nobiyembre 15, 2025 nga datos.
Gikwestiyon usab ni Azurin ang giingong wala magkadimao nga struktura ug giingong wala masunod nga standard, kay kon gisunod pa dili unta mahitabo ang pag-awas sa tubig sa mga sapa.
Matod ni Azurin, niadto pang 2017 aduna nay namugna nga mother plan nga gilangkuban usab sa sakop sa Japan International Cooperation Agency (JICA) apan giingong wala kini masunod.
"Hindi nila sinusunod ang mother plan yung dating mother plan as early as 2017 and then they focused doon sa revetment na sinasabi so na avoid siguro ito...so na mitigate sana ang lakas ng flow ng tubig, hindi umapaw, hindi nag cause ng maraming namatay, at the same time yung kabahayan ng kababayan natin dito ay halos na wash out," matod ni Azurin.
Karong semanaha magpadayon ang imbestigasyon sa mga engineers nga gibilin dinhi sa Sugbo nga mosusi sa uban pang mga proyekto. /ANV