ni Dr. Samuel C. Villa Jr.
Associate Professor, CTU Main Campus-Dumanjug Extension
Sa pagkakaron, halos matag adlaw nato madungog ang pulong nga Artificial Intelligence (AI). Daghan na ang naggamit niini sa trabaho, pag-eskwela, ug labi na sa research. Ang ChatGPT makahatag dayon og outline, summary, ug bisan draft sa usa ka papel. Murag research assistant nga dili mangayo og sweldo—apan kinahanglan gihapon og “supervision.”
Apan usa ka pangutana ang angay natong hunahunaon: Kung kusgan og maayo kaayo ang AI, mahimo ba kini mopuli sa tinuod nga kahibalo sa usa ka researcher?
Alang kanako, dili.
Kini usab ang gipakita sa pagtuon nga “Assessing the Critical Failure Factors of AI Chatbots for Research Using ISM Approach: A Case of Philippine State University Researchers,” nga gipatik sa usa ka Scopus-indexed international journal. Ang maong pagtuon gihimo nila Dr. Catherine Gabia, Dr. Dwight Gabia, Dr. Samuel C. Villa Jr., Dr. Blesie M. Villa, Dr. Nelson F. Nolon, Dr. Irene Mamites, ug Dr. Melanie Himang sa Cebu Technological University.
Ang ilang nakit-an makapahunahuna. Sa tanang isyu sama sa plagiarism, sayop nga impormasyon, ug ethical concerns, ang pinakadakong risgo dili ang AI mismo—kundi ang kakulang sa kahibalo sa researcher sa iyang kaugalingong research topic.
Sa yano nga pagkasulti, kung dili ka kasabot sa imong gisiksikan, dili ka maluwas sa AI. Makahatag kini og nindot nga paragraph ug mga citation, apan kung dili ka kabalo sa imong hilisgutan, unsaon man nimo pagkahibalo kung tinuod ba ang iyang gisulti? Basin motuo na lang ta kay “pang-journal man paminawon.”
Ang AI dili kapuli sa kritikal nga panghunahuna. Sama kini sa calculator: kung sayop ang imong gisulod, sayop gihapon ang resulta. Dili nato mahimong pasanginlan ang AI kung kita mismo ang wala nagbasa, nag-verify, ug nagsusi sa mga gigikanan.
Mao nga ang tinuod nga hulga dili ang AI, kondili ang kultura sa “copy-paste” nga walay pagsabot. Ang mga unibersidad dili lang angay mopalit og AI tools; kinahanglan usab silang mamuhunan sa pagbansay sa mga magtutudlo ug researchers aron magamit kini nga adunay responsibilidad ug integridad.
Sa katapusan, dili ang AI ang maghimo sa sunod nga dakong panukiduki. Ang tawo gihapon ang maghunahuna.
Ang AI mahimong maayong katabang, apan ang tinuod nga iskolar mao kadtong nasayod sa iyang gisulat—bisan pa og adunay AI sa iyang kiliran.