Taliwala niining grabe ka-igang sa panahon, wala ba sab nagbukal ang atong dugo sa matag sentimo nga nahanaw sa mga proyekto nga wa igkita kay kutob ra sa papel?
Sama sa yuta na nangliki gumikan sa tumang kauga, dili ba mas dako ang atong kauhaw sa hustisya sa pundo na nahahaw sama sa bula, ug ang nahibilin alang sa katawhan mao na lang ang abog sa pagpabaya?
Ang flood control project scandals sa nagkadugay nagkawala na nahisgotan, nakagdugay napulihan na ug laing isyu, ug sa dihang nagkadugay nagkaanam napud og katabuan ang kalagot sa mga tawo kabahin niini.
Pero bisan pag naa nata sa panahon sa tag-init angayan natong hinumduman ang atong mga singgit: “Ikulong na yan, mga kurakot!” ug “Ang tao’ng bayan, ngayon ay lumalaban!” ug sa lain-lain pang mga singgit.
Ang kalagot sa katawhan dili lang tungod sa baha, kundi tungod sa kauga sa sistema sa katungdanan luyo sa bilyones nga kantidad sa mga proyekto sa flood control.
Dili igo ang pagkapriso sa pipila ka mga opisyal aron masulbad ang problema. Ang kurapsyon sa flood control dili lang personal nga kalapasan kundi sistematiko nga sakit nga nagsugod pa sa pagpanghimakak sa discretionary power sa mga naa sa katungdanan.
Sa dihang ang mga opisyal adunay kagawasan sa pagpili kon kinsa ang kontratahon ug asa ang pondo, ang temptasyon sa pagpangawat mahimong dili mapugngan.
Ang teorya sa discretionary power nagpakita nga ang kadaghanan sa korapsyon dili gikan sa kakuwang sa balaud kundi gikan sa kakuwang sa pagbantay sa kagawasan nga gihatag sa mga opisyal sa ilang paghukom.
Mao nga bisan pa og adunay mga balaud batok sa korapsyon, ang sistema mismo ang naghatag og hawanan sa pagpangawat.
Ang ekonomiya nagsamot nga naluya tungod sa pagkawala sa bilyones nga pesos nga unta makapalambo sa kinabuhi sa katawhan. Ang trauma sa mga pamilyang sa higayon nga mo-uwan gikinahanglan nga mobakwit gikan sa ilang mga balay, samtang ang mga naa sa taas o mga opisyal nga nalambigit sa pagpangawkaw nagpabilin nga komportable sa ilang mga air-conditioned nga mga panimalay.
Kon wala pa unta gihilabtan kawat ang pondo sa kagamhanan, dako o layo pa kining unta nga maabtan ug nakahimo pa og mga oportunidad nga makapalambo sa kinabuhi sa matag ordinaryong Pilipino.
Ang matag sentimo nga nawala gikan sa bulsa sa mga nag-antos nga mamumuo nagpaila nga way ngipon ang balaod ug ang kahuyang sa sistema human nga nakalusot ang pagpangurakot.
Dili lang ang bilyones ang nahanaw apan lakip na ang paglaom alang sa maayong kaugmaon.
Unsaon man nato nga kini mapugngan o dili na masubli? Bisan ang mga tag-as nga opisyal nga anaa sa katungdanan mao ra sab ang suspek.
Ang gibate nga masuko dili nato malikayan human nga wa pa makab-ot ang hustisya niadtong mga namatay na resulta sa pagpabaya nga gipahimuslan sa mga oportunista nga government official ang pundo alang sa flood control projects.
Ang papel sa mga katawhan dili lang pagpili sa mga liderato matag eleksyon kundi magbantay adlaw-adlaw sa mga proyekto sa gobyerno.
Dili nato dapat hulaton ang sunod nga bagyo aron masugdan ang proseso sa pagpangita sa hustisya.
Ang pagpahiluna sa hearing niadtong Abril 14, 2026 tungod lang sa mga teknikalidad ug kulang sa pirma nagpakita nga ang sistema mismo ang naghimo og paagi aron malimtan ang isyu.
Sa akong tan-aw nga ang demokrasya sa Pilipinas, usa ka “defective democracy.”
Naa ang mga institusyon sama sa kongreso ug korte, apan ang rule of law ug accountability huyang.
Bisan pa niini, ang atong pagpabilin nga masuko ug ang atong panawagan sa hustisya mao ang nagpabilin nga kusog nga makapabag-o sa sistema.
Ang init sa panahon naghulagway sa kainit sa atong kalagot. Mas pilion unta nato nga magbaha nalang sa singot inay ang lunop sa mga luha sa mga namatyan tungod sa flood control scandals.
Ang kaigang ug kainit sa panahon karun mahuman ra, ug ang ulan moabot nasad. Ang kanal andam na ba, o mulumos na usab ta sa baha sa pagpabaya?
Ang atong kalagot mao ang uwan nga mopabundak sa pagbag-o, ug ang atong kasuko mao ang init nga mopabukal sa paglaom.
Ang hustisya dili maghulat sa pagpahimangno, ug ang demokrasya buhi lamang kon ang katawhan dili mohunong sa pakigbisog, pagpanawag, ug pag awhag.