Ang matag linalang mitungha ning kalibotana nga kinalohaan og katuyoan. Sa tinud-anay, ang Basahon ni Propeta Isaias nag-ingon nga ang una ug nag-una nga katuyoan sa ka-buhatan sa tawo mao paghimaya sa Diyos (Is. 43:7). Ug ang paghimaya sa Diyos mao ang pagtuman sa tahas o sangon nga gihatag Niya sa matag tawo. Ang Ginoong Jesu-Kristo mismo naghatag og panag-ingnan niini sa Iyang pag-ingon: “Gipadayag Ko ang Imong Himaya dinhi sa kalibotan. Gihuman Ko ang Imong gipabuhat Kanako” (Jn. 17:4, BMBB).
Dayag nga ang matag tawo adunay iya-iyang tahas nga gisangon sa Diyos. Ug usa sa mga tahas mao ang pagka-magsusulat. Busa, ang pagkamagsusulat ing usa ka buluhaton nga aduna gayoy lintunganay nga katuyoan. Ug ang maong katuyoan gitumong alang sa paghimaya sa Magbubuhat, una sa tanan, ug alang sa kaayohan sa katawhan.
Aniay tiunay nga paghulagway sa kaakohan sa magsusulat niining kalibo-tana. Diha sa ilang basahon, Pagbasa ug Pagsulat sa SULAYSAY (kun Reading and Writing the ESSAY,1980), ang mga tagsulat nga sila si Ramos ug Valeros nagkanayon:
Ang magsusulat ing usa ka katilingbanon nga linalang. Wala siya gaeksist ni gasulat alang sa iyang kaugalingon lamang. Ni gasulat siya alang lamang sa pagpa-dayag sa iyang kaugalingon. Ngadto sa mga magbabasa, nagakomunikar siya og usa ka kalibotan sa mga ideya. Ug ang pangkalibotanong kasaysayan sa literatura ing puno sa mga magsusulat kinsa nakatabang sa pag-umol ug pagporma sa panghunahuna ug pamaagi sa pagkinabuhi sa katawhan. Ug kay ang magsusulat, gimbut-an man niya o wala, ginabasa man ug kasagaran gituohan, sayod siya dili lamang sa iyang katuyoan kondili sa iyang kaakohan usab sa katilingban. Ang may kaakohan nga magsusulat, sama sa buotan nga lumulupyo, adunay obligasyon ngadto sa iyang kaugali-ngon, ngadto sa iyang nasod, ug ngadto sa tanang katawhan.
Nan unsa man ang kaakohan sa magsusulat? Labaw sa tanan, kinahanglan nga aduna siyay katarong.
Ang sundalo, sa panahon sa gubat, moadto aron makigsangka; apan sa panahon sa kalinaw, motabang siya pagmintinar sa kahusay. Uban sa panabang sa iyang dagang, ang magsusulat, pana-hon man sa gubat o sa kalinaw, magaisa sa kamatuoran aron ang katawhan dili magpuyo nga basiyo niini. Kanunay siyang magapahinumdom sa iyang mga magbabasa kalabot sa kamatuoran. Kinahanglan magagiya siya kanila ngadto sa kamatuoran. [Sugod] sa sayong bahin sa iyang kinabuhi, [ang tawo] adunay katungod sa paghupot og kalipay ug ka-ligdong. Ug ang kalipay ug kaligdong makab-ot pinaagi sa magsusulat. Sa paghimong ligdong sa katawhan, ang magsusulat nagahimo usa’ng ligdong sa iyang kaugalingon. Si Takdir Alisjabana, usa ka nag-unang Indonesyan nga magsusulat, wala mag-isip sa mag-aalampat nga “usa ka linalang kinsa nahimulag gikan sa kinatibuk-an sa katilingban.” Sa laing bahin, nagatuo siya nga “ang mag-aalampat kinahanglan nga magatuman sa iyang kapusbuhat dili lamang isip usa ka indibidwal kondili isip usa ka lider sa mga tawo diha sa ilang pagpakigbugno sa kinabuhi ug kagawasan.” Ang modernong magsusulat kinsa hugot nga nagasalmot sa kalihokan sa iyang isig-kaingon, wala magsulat alang lamang sa kaugalingong katagbawan. Dili siya magapahiuyon sa karaang pagtuo nga art for art’s sake.
Si Socrates, Plato, Bunyan, Shaw, Confucius, Dante, Dickens, Rousseau, Tolstoy, Rizal – silang tanan sayod sa ilang kaakohan ngadto sa ilang isigka-ingon. Pipila kanila mahinangpong nag-antos, gani ang pipila nangamatay aron lang ang ilang isigkaingon magapuyo nga tunhay, [ug] aron nga ang kalibotan mahimo untang malipayong puluy-anan. Adunay mga magsusulat ug mga magsusulat. Ug aduna usay dugang pang mga kaakohan nga pagapas-anon sa mga magsusulat.
Ang usa ka magsusulat nga walay kaa-kohan nahisama sa usa ka lider kinsa nagapadayon sa iyang buluhaton sa wala la-may pagpanumbaling sa iyang gipangulohan.
Ang ubang mga magsusulat ing mga mag-aalampat usab. Ug ang magsusulat ug ang alampat wala mag-eksist diha sa bakyum. Nag-eksist sila diha sa katilingban. Busa ang magsusulat adunay dakong kaakohan diha sa katilingban. Matod pa ni Thomas Uzzell (The Technique of the Novel, 1964, 38), “sa pinikito nga pagkasulti, ‘alampat tungod ug alang lamang sa alampat’ ing imposible. Kon usa kini ka alampat, [nan] usa kini ka pagpahayag ug ang pagpahayag naglam-bigit sa pag-impluwensiya sa uban.”
Sa tinud-anay, kon ang iyang mga sinulat, inay nga makaayo, makaguba na hinuon sa katilingban, nan tataw nga pakyas siya sa paghimaya sa Diyos; ang iyang kaugalingon maoy iyang gihimaya, dili ang Diyos.
Matod pa: “ang tanang tawo ing res-ponsableng mga linalang kinsa magaha-tag og husay sa ilang binuhatan ugma damlag.” Ug ang mga magsusulat dili makapangulipas niini.