4. UG ug OG
4.1 UG (And)
Managlahi ang kahulogan sa UG ug sa OG. Ang UG ing usa ka panugtong, samtang ang OG ing usa ka partikulo. Busa dili sila mahimong baylobaylohon paggamit. Kon ang gipasabot sa magsusulat mao ang panugtong, nan ang UG maoy gamiton. Kon ang gipasabot sa magsusulat mao ang partikulo, nan ang OG maoy gamiton.
Karon, sa Inenglis, ang katumbas sa UG mao ang pulong, and. Makita ang kahulogan sa UG ning mosunod nga mga pananglitan:
A] Nakagawas sa ād ang anay ug ang mga baktin.
B] Naglalis ang pamuno ug ang iyang mga sakop.
K] Midagan siya ug unya nadagma sa dalan.
4.2 OG (Particle)
Ang OG naghupot sa kahulogan isip usa ka partikulo. Makita kining maong kahulogan diha sa mosunod nga mga pananglitan:
A] Inig-abot nako sa dakbayan, mokaon ko og potsero.
B] Wala ko makakuha og tulo ka pasulit karong adlawa.
K] Gihidhiran ang karne og patis.
Matod pa ni Ernesto Amatiaga, nga niadtong mga dekada 50, usa ka tadhang magsusulat sa Binisaya-Sinugboanon, mi-sugyot kalabot niining kagamitan sa OG.
Niadtong higayona ugod, ang UG lamang maoy gigamit para sa panugtong (kun conjunction) ug sa partikulo. Kalabot niini, matod pa, misugyot si anhing Martin Abellana ngadto ni Erning Lariosa, ug mga kaubanan, kinsa maoy batan-ong mga magsusulat niadtong higayona. Sumala sa saysay ni Erning Amatiaga, miingon si Martin Abellana nga ipaugmad ang lahing kaga-mitan sa OG. Ang UG maoy pagagamiton isip panugtong ug ang OG maoy paga-gamiton isip partikulo. Nangatawa gani kuno sila kabahin niining maong sugyot.
Apan wala lang damha nga, sa paglabay sa daghang katuigan, ang maong sugyot ni Martin Abellana kalabot sa lahing kagamitan sa OG nahinabo na karon. Giawat usab kini sa nabantog nga batidila nga si Cesar Kilaton Jr. ug ingon man sa Bisaya Magazine.
Mao kini ang kasaysayan sa pulong OG sa Binisaya-Sinugboanong pinulongan. Kining maong kagamitan sa OG ing tukma sa lahing kahulogan isip partikulo. Maayo kini nga sugyot ni anhing Martin Abellana. Mas maayo nga ang usa ka pulong adunay usa ka kahulogan kaysa usa ka pulong nga adunay duha o daghan pang kahulogan nga gidala. Mas maayo nga ang UG gamiton lamang isip panugtong (kun conjunction) ug ang OG gamiton lamang isip partikulo. (Katapusan sat ulo ka mga gula)
Mga Reperensiya:
Kilaton, Cesar Jr., “Unsay Kalainan Sa ‘Og’ Ug Sa ‘Ug’?”, (Bisaya nga Magasin, Agosto 11, 2004).
______________, Panitikan (unpublished).
Godin, E.S., “Ang Kun ug Kon” (Bisaya nga Magasin).
Godin, E.S., “Ang Lagda sa Pluralisasyon” (Bisaya nga Magasin).
