Ang katingog (consonant) nga mga titik, d ug r, aduna lamay usa ka simbolo diha sa Baybayin nga eskritura: Matod pa ni Morrow, “ang litok ning maong titik nag-agad sa iyang nahimutangan diha sulod sa pulong. Ang gramatikanhong lagda milungtad hangtod sa modernong Filipino karon, nga kon ang titik d anaa sa taliwala sa duha ka patingog (vowel), mahimo kining r, sama sa pulong dangal (honor) sa Tagalog ug (honorable).
Mao usab kini diha sa Badlit sa Kabisay-an ug sa titikanan (alphabet) niini karon. Pananglit, ang Sinugboanon nga pulong, bukid, mahimong . Mao ra gihapon nga gramatikanhon nga lagda ang nagdala sa kausaban sa titik nga d ngadto sa r.
Makita usab kini diha sa obra ni Robert Blust, eksperto sa Austronesian languages. Si Blust nag-ingon nga ang “r usa ka tinaliwad-an-sa-patingog nga alopon (vairant phoneme) sa d, hangtod ang pagsagop sa hinulmang mga pulong Espanyol naghimo kanilang managlahi” (Blust, Austronesian Languages, 174). Nagpakita kini nga ang mga pinulongang Tagalog, Cebuano, ug ubang mga pinulongan sa Pilipinas, nahilakip sa Austronesian nga mga pinulongan, ug usa ra ang ilang gigikanan nga kaliwatan.
Sa dihang nangabot ang mga Espanyol ning yutaa, Pilipinas na karon, adunay nahitabong kausaban sa mga titik d ug r. Tungod kay sa pinulongang Espanyol ang mga titik d ug r dili man mga alopon (kun variant phoneme), nan managlahi silang duha, d ug r. Busa, diha sa proseso sa pagsagop sa pinulongang Espanyol, nagsugod usab ang kalahian sa mga titik d ug r. Tungod niini, ang simbolo sa mga titik d ug r aduna nay gamayng kalahian. Imbis usa ra ang simbolo sa d ug r, , nahimo na kining duha: para sa titik d, ug para sa titik r. Matikdi ang ilang kalahian; sa Baybayin nga titik r, adunay gamayng tunggoy sa ilawom nga bahin sa Baybayin nga simbolo niini; wala kini sa titik d. Busa, diha sa Baybayin, ingon man usab sa Badlit, gisagop na ang duha ka simbolo, usa para sa titik d ug usa para sa titik r.
Makapasibot kining maong tapik. Tali sa Tagalog ug Cebuano nga mga pinulongan karon, adunay kalahian ang mga titik d ug r. Sa usang bahin, ang tinagalog nga pulong, dangal, mahimo kining marangal. Matikdi ang titik d diha sa pangunahan sa pulong. Sa tinagalog, ang titik d diha sa pangunahan nga pulong mahimong r kong langgikitan ang pulong.
Sa laing bahin, sa Sinugboanon nga pinulongan, ang titik d diha sa pangunahan sa pulong dili mahimong r kong langgikitan ang pulong. Pananglit, ang pulong dungog (honor) mahimong kadungganan, madungganon. Wala kini mahimong karungganan, marungganon.
Sa sitwasyon diin ang titik d anaa taliwala sa pulong, mahimo kining r. Pananglit, ang Sinugboanong pulong, alidong (circle) mahimong alirong (bisan gani wala pa langgikiti ang pulong). Mahimo kining gialirongan kong langgikitan ang pulong. Angay matikdan nga ang titik d diha sa alidong gitaliwad-an sa duha ka patingog, ang i ug o. Nahisubay kini sa lagda nga giingon ni Robert Blust nga ang intervocalic nga titik d mahimong r.
Apan kon ang titik d diha sa taliwala sa pulong dili intervocalic, diin gitaliwad-an kini sa patingog (vowel) ug sa katingog (consonant) nga mga titik, dili kini mahimong r. Pananglit, sa pulong badbad (untie), ang unang titik d gitaliwad-an sa mga titik a ug b. Sa ingon niining kasoha, ang titik d dili manihong r kong langgikitan ang pulong. Ang pulong, badbaron, wala mahimong, barbaron.
Sa kataposan, sa kaso diin ang titik d anaa sa pangawahian sa pulong, mahimo kining r. Daghan kini diha sa Binisaya-Sinugboanong pinulongan. Pananglit, ang pulong samad (wound) mahimong samaran (wounded) kong langgikitan ang pulong. Ang pulong buwad (dry in the sun) mahimong buwaran (place for drying in the sun). Ang pulong tuwad (turn upside down) mahimong tuwaron (to turn upside down).
Agig panapos, sa Tagalog ug sa Cebuano nga mga pinulongan, nag-eksist pa gihapon hangtod akron ang alopon nga mga titik d ug r. Tatawng napanunod kini sa karaang eskritura nga Baybayin para sa mga Tagalog, ug Badlit para sa mga Bisaya. Ug kini nagagikan sa Austronesian nga grupo sa mga pinulongan sa kalibotan, diin nahilakip kining atong pinulongan.