Dr. Lita A. Bacalla
PUNGAN (NOUN)-PANGNGALAN- Ang pungan usa ka bahin sa pamulong (part of speech) nga nagtumong sa ngalan sa tawo, mananap, butang, dapit, hitabo, o hunahuna.
Pananglitan
tawo- magtutudlo, bata, kapitan, doktor
mananap- iro, iring, kabaw, baka, tarsier
butang- lamesa, libro, lapis, cellphone
dapit- hospital, kusina, bukid, dagat
hitabo-kasal, bunyag, pista, lubong
hunahuna- gugma, kahibalo, kagawasan, kaalam
Pananglitan sa hugpong sa pulong:
Ang magtutudlo nagtudlo sa eskwelahan.
Ganahan mobasa og libro si Ana.
Ang kagawasan bililhon alang sa matag lungsoranon.
A. MGA MATANG (KINDS)
1. Pangpiho (proper noun) -ngalan sa pihong tawo, butang, o dapit, sagad nagasugod og ulohang titik o dakong letra.
Mga Pananglitan: Maria, Bohol, Cebu Doctor’s Hospital, Sinulog, Akademiyang Bisaya
Pananglitan sa hugpong:
Ang Sinulog maoy festival sa dakbayan sa Sugbo.
2. Pangsagaran (common noun)- linangkob nga ngalan alang sa matang sa mga ugbay o mga butang (general name for a class of objects).
Pananglitan: magtutudlo (teacher) bata (child) mananap (animal) dapit (place)
Pananglitan sa hugpong:
Ang mga magtutudlo nagpahigayon og seminar sa mga ginikanan.
3. Panghugpong (collective noun)-kini nga pangngalan nagtumong sa usa ka pundok o grupo sa mga tawo, mananap, o mga butang nga giisip nga usa ka yunit. (collection or group of persons or things). duot (multitude) panon (crowd) banay (family).
Pananglitan:
panon sa mga baka, pundok sa mga tinun-an, kapulongan sa mga magtutudlo, grupo sa mga musikero
Pananglitan sa hugpong:
Ang pundok sa mga tinun-an misalmot sa prayer rally.
4. Lunap (abstract noun)- kini nga pungan nagtumong sa mga pagbati, ideya, mitna, kalidad, o kahimtang nga dili makita o mahikap apan mabati o masabtan sa hunahuna.(names of something abstract, as ideas, feelings and intangible qualities). gugma (love) pangandoy (ambition) laraw (plan)
Pananglitan:
lipay, subo, gugma, pangandoy, laraw, paglaom
Pananglitan sa hugpong:
Iyahang gipabati sa iyahang pamilya ang iyahang tinud-anay nga gugma.
5. Kabatyag (concrete noun) - kini nga ngalan nagtumong sa butang nga mabatyagan sa mga tawo, mananap, butang, o lugar nga makita, mahikap, madungog, masimhot, o matilawan pinaagi sa lima ka maong panimati.(names of things that can be perceived by one or more senses). hangin (air) tunog (sound)
Pananglitan: lamesa, libro, iro, buwak, tingog
Pananglitan sa hugpong:
Kusog nga tingog ang akong nabati.
6.Pangihap (count noun)-kini nga ngalan nagatumbok sa mga maihap nga ugbay (names that refer to objects that can be counted). itlog (egg) salapi (money) papel (paper)
Pananglitan: usa ka lapis, duha ka itlog, usa ka bata, lima, tulo ka libro, upat ka sakyanan, napulo ka mangga
Pananglitan sa hugpong:
Adunay siyay upat ka mga sakyanan sa balay.
7. Paningob (mass noun)- mga ngalan nga nagatumbok sa mga butang nga masukod, apan dimaihap og tinagsa, apan gisukod pinaagi sa gidaghanon, gidaghanon sa sulod, o gibug-aton. (names that refer to things that can be measured, but cannot be counted individually). tubig (water) abog (dust) balas (sand)
Pananglitan: tubig, bugas, asukar,harina, gatas, balas, hangin, lana, kape
Pananglitan sa hugpong:
Nagpalit siya og lima ka kilo nga bugas.