Base sa hukngay sa mga pulong ug punglihok nga mga iglalanggikit, naporma ang mga lagda kon giunsa sa mga maglilitok nga Sugboanon ug Boholano paggamit ang mga iglalanggikit nga gamiton sa pagporma og mga punglihok.
Usa kini ka tampo sa pag-estandardisar sa Binisaya-Sinugboanong pinulongan. Mahinungdanon ang paggama sa tukma nga mga gabayan pinasikad sa unsay gipamulong ni Bloomfield (1955), Wells ug Hackett (1968) nga ang hanaysayon nga hukngay makahatag og mas dakong katin-awan sa pinulongan. Adunay lainlaing mga tipo sa mga kahulogan diha sa pinulongan agad sa tukmang paggamit (niini).
1.Paggamit sa -a
Gigamit lamang kini isip taponggikit (suffix) sa mga pulong sa Cebuano ug Boholano. Gigamit kini kon naghatag og sugo sa tawo nga giatubang aron buhaton ang usa ka aksyon. Ang taponggikit nga -a dili bulagon bisan pa og mosunod kini sa usa ka patingog (vowel) tungod kay ang Binisaya-Sinugboanong pinulongan malitpungon (syllabic) sa paglitok. Kini nga lagda gibase usab sa mga eksperto sama nila ni Kilaton (1998), Pesirla (2012), ug Godin (2017), nga nag-ingon nga ang magkasunod nga mga patingog dili bulagon pinaagi sa giyon (hyphen).
Mga pananglitan:
kuhaa (get/take)
adtua (go get)
palita (buy)
buhata (do it)
2.Paggamit sa unanggikit (prefix) nga i- ug taponggikit (suffix) nga -i
Ang i- ug -i pareho nga gigamit sa pagpahayag og sugo o instruksyon, apan nagkalahi sa paggamit. Ang unanggikit nga i- gigamit kon maghatag og sugo nga kinahanglan gyud buhaton, kasagaran kon ang nagsulti adunay o duol sa butang. Ang taponggikit nga -i naghatag usab og sugo, apan ang desisyon sa pagbuhat niini magdepende sa giatubang nga tawo.
Mga pananglitan:
ilabay (throw it)
ihatag (give it)
hatagi (give to someone)
sulayi (try it)
3.Paggamit sa talinggikit nga -am-
Kini ikab-it lamang sa mga gamot nga pulong nga nagsugod sa letra /p/. Kini mao ang bugtong iglanggikit nga gigamit sa pagporma sa mga punglihok sa Sinugbuanong Binisaya.
Mga pananglitan:
putos → pamutos
palit → pamalit
pugos → pamugos
panâ → pamanâ
pisô → pamisô
pikit → pamikit
panit → pamanit
plansa → pamlansa
4.Paggamit sa ga- ug naga-
Ang unanggikit nga naga- gigamit sa pormal nga diskusyon ug pagsulat. Ang unanggikit nga ga- usa ka mubo nga porma nga adunay parehas nga gamit, apan likayan kini sa pormal nga pagsulat ug gamita lamang sa kaswal nga panag-istorya.
Mga pananglitan:
nagabunyag (di gabunyag kon gisulat)
nagabuhat (di gabuhat kon gisulat)
5.Paggamit sa gui- ug gi-
Ang unangggikit nga gi- angay nga gamiton sa sinultihan ug sa sinulat. Ang unanggikit nga gui- dili na gigamit, kay nagpakita kini og ispeling nga naimpluwensyahan sa Espanyol nga makita sa karaang relihiyusong mga teksto. Ginaengganyo ang mga maggamit sa pinulongan nga mogamit sa gi- hinuon.
Mga pananglitan:
ginadili (di guinadili)
gibuhat (di guibuhat)
6.Paggamit sa pag- ug pang-
Kining duha ka mga unanggikit gipadayon sumala sa naandan nga paggamit ug magnaglahi depende sa kahulogan ug gamit niini sa mga sugo.
Mga pananglitan:
panghugas diha (wash there)
panghilam-os (wash one’s face)
7.Paggamit sa mi- ug ni-
Kining mga unanggikit gigamit kon ang usa ka lihok nahuman na, ug mahimo usab kini nga magpasabot og kanunay o naandan nga pagbuhat.
Mga pananglitan:
mikaon (ate)
milakaw (walked)
nipalit (bought)
nigawas (went out)
8.Paggamit sa ma-
Gigamit kini uban sa mga gamot nga pulong nga nagsugod sa /p/ ug /b/, nga mausab ngadto sa /m/ tungod sa tipik nga asimilasyon.
Mga pananglitan:
ma+pasol → mamasol (to fish)
ma+palit → mamalit (to buy)
ma+bali → mamali (to turn clothes inside out)
ma+bayad → mamayad (to pay)
9. Dugang nga lagda alang sa ma-
Sa mga gamot nga pulong nga nagsugod sa /d/, /s/, ug /t/, kini mausab ngadto sa /n/ kon butangan og iglalanggikit.
Mga pananglitan:
ma+dawat → manawat (to receive)
ma+dalá → manala (to carry)
ma+saad → manaad (to promise)
ma+sulti → manulti (to say)
ma+tanom → mananom (to plant)
ma+tindog → manindog (to stand)
Paggamit sa mang-
Gigamit kini uban sa mga gamot nga pulong nga nagsugod sa /k/, diin ang unang /k/ tangtangon.
Mga pananglitan:
mang+kita → mangita (to search)
mang+kuot → manguot (to reach into)
mang+kawat → mangawat (to steal)
mang+kuha → manguha (to get)
(sumpayan)