Mga tawo nga may ‘chronic health conditions’ nagkabata

Nagkabata na ang mga pasyente nga adunay laygay nga sakit o chronic health conditions.

Ang mga indibidwal nga nag-edad pa lang og 20 hangtod 30 anyos na-diagnosed na nga adunay sakit sa kasingkasing, stroke, ug diabetes.

Sumala sa taho sa Philippine Statistics Authority (PSA) gikan sa Enero hangtod Abril 2025, ang mga nag-unang sakit nga nakaapekto sa nasod naglakip sa sakit sa kasingkasing, cancer, stroke, pulmonya, ug diabetes.

Matod ni Dr. Debrah Custodio, Chief of Clinics ug Head sa Emergency Department sa ARC Hospitals, tungod sa ka-busy sa mga Sugboanon mo-order na lang sila og pagkaon sa fast food nga mga kan-anan, samtang nagpuyo og kinabuhi nga walay ehersisyo.

“We are so busy, we cannot even prepare our own food,” matud ni Custodio sa Huwebes, Enero 15, 2026.

Iyang namatikdan nga ang mga Sugboanon nagsalig sa food delivery tungod sa kahuot sa eskedyul o kakuwang sa kahanas sa pagluto.

Dugang pa niya, ang pagsaka sa industriya sa Business Process Outsourcing (BPO) ug ang pagdaghan sa mga graveyard shift nakatampo sa nagkataas nga kaso sa mga chronic disease sa mga batan-on (edad 20 pataas), tungod sa trabaho sa gabii ug dili eksaktong oras sa pagkaon.

Gibutyag ni Custodio nga sa Probinsya sa Sugbo, gibanabanang 66,000 ka mga indibidwal ang na-diagnosed nga adunay diabetes sa batang edad.

Giingon usab niya nga ang pagdaghan sa mga fast food chains nga nagtanyag og “unli-rice” maoy usa sa nakatampo sa pagsaka sa kaso sa diabetes sa mga Sugboanon.

Matod ni Custodio, daghan ang wala masayod nga duna na sila’y diabetes tungod kay ang mga simtomas niini sagad dili dayon mamatikdan. Ang posibleng warning signs naglakip sa sige’ng uhawon, kanunay nga pagpangihi, kalit nga pagniwang, daling kapoyon, ug pabalik-balik nga impeksyon.

Iyang girekomendar nga ang mga indibidwal, hilabina niadtong walay ehersisyo, sobra sa timbang, ug duna’y family history sa diabetes, nga mopaubos sa regular screening aron sayong mahibaw-an kon aduna bay sakit.

Gipasabot usab ni Custodio nga ang sakit sa kasingkasing usa ka “silent killer.”

Matud niya nga ang mga ginagmay nga simtomas sama sa sakit sa dughan ug pagpanghugot nga mokatap sa bukton ug apapangig dili angaya’ng pasagdan ug kinahanglang ipakonsulta dayon.

Iyang giawhag ang mga Sugboanon sa pagsagop sa heart-healthy lifestyle, nga naglakip sa pagkaon og balanse nga diyeta (gamay og asin ug dili mantikaon), ug ang regular nga pag-ehersisyo. Apil sa mga kausaban sa estilo sa kinabuhi mao ang pagdumala sa stress, paglikay sa tabako/sigarilyo, paglimit sa pag-inom og ilimnong makahubog, ug pagsiguro sa saktong katulog.

Dugang pa niya, kinahanglang unahon sa mga Sugboanon ang ilang panglawas pinaagi sa pag-eskedyul og regular check-up, paglihok dayon kon bati ang resulta sa test, ug dili pagbalewala sa mga simtomas samtang nagsunod sa tambag sa doktor.

Ang paglikay pinaagi sa saktong diyeta ug kausaban sa estilo sa kinabuhi dakog tabang sa kinatibuk-ang panglawas, lakip na ang pagpabiling updated sa mga bakuna. / Bryce Ken Abellon, Correspondent