Daghang mga pamilya sa pipila ka bahin sa Sugbo ang nagsaulog sa Pasko nga layo sa ilang mga panimalay ug wala gihapon mahatagi og permanenteng relocation sites, pipila ka mga buwan human naigo ang probinsya og sunodsunod nga katalagman.
Ang Sugbo naigo sa magnitude 6.9 nga linog niadtong Septiyembre 30, 2025, ug sa Bagyong Tino niadtong Nobyembre 4. Kining duha ka mga kalamidad niresulta sa gatusan ka mga kinabuhi nga nakalas sa tibuok probinsya.
Si Glenda Lepasana, 69, niingon nga nagpuyo siya sa balay sa iyang pag-umangkon sukad ang iyang balay sa Barangay Nailon, Dakbayan sa Bogo—nga nahimutang subay sa usa ka fault line—gideklarar nga dili na luwas puy-an.
Ang sentro sa linog niadtong Septiyembre nahimutang 21 kilometros sa amihanang-sidlakan sa Dakbayan sa Bogo.
Sumala ni Lepasana, wala pa gihapo’y klaro nga plano sa relokasyon, hinungdan nga napugos siya sa pagpalabay sa Pasko nga layo sa iyang balay samtang nagpadayon ang mga aftershock ug nagkagrabe ang mga liki sa yuta. Hangtod niadtong Disyembre 27, aduna gihapo’y mga aftershock nga narekord.
Ang iyang balay nakasinati og dugang mga kadaot tungod sa bagyo, nga nakaapekto sab sa panagat sa dapit gumikan kay gamay ra ang mga isda nga kuha sa mga residente.
Ang Bureau of Fisheries and Aquatic Resources (BFAR) 7 nibutyag nga 5,745 ka mga tawo sa Sugbo, lakip ang mga ginagmay nga mananagat, mamaligyaay, ug mga manginhasay, ang naapektuhan sa linog.
Sa Dakbayan sa Talisay, si Monica Relatado nipalabay sa Pasko sa usa ka evacuation site human gianod ang iyang balay sa pag-awas sa Suba sa Mananga tungod sa Bagyong Tino.
Gihulagway niya ang iyang Pasko nga mingaw ug lisod, dungan ang pag-ingon nga ang kinabuhi sa gym, nga nagsilbeng temporaryong kapuy-an, lisod tungod sa kakuwang sa agas sa tubig ug walay tarong nga labhanan.
Si Relatado, kinsa self-employed, nawad-an sa tanan niyang mga makina sa panahi tungod sa baha ug nihangyo sa mga awtoridad og mga materyales aron makatukod og temporaryong kapuy-an samtang nagpaabot sa permanenteng relokasyon.
Ang mga ningbakwit padayong naglaum alang sa permanenteng relocation sites, bisan pa kon ang mga opisyal niingon nga ang mga plano gipahigayon na apan mahimong madugayan pa una mapatuman.
Sa Dakbayan sa Sugbo, si Nora Arcillas, 52 anyos, gikan sa Barangay Bacayan, nagsugod na sa pagtukod og temporaryong puy-anan sa mas taas nga dapit duol sa Suba sa Butuanon human gianod ang iyang balay sa baha.
Iyang gipasabot nga ang maong estruktura temporaryo lang tungod kay wala pa’y relocation site nga magamit.
Nangutang og kwarta si Arcillas aron makapalit og mga materyales samtang nagpaabot sa relokasyon, nga sumala sa panagtigom uban sa Kagamhanan sa Dakbayan niadtong Disyembre, mahimong molanat pa og lima ka mga tuig sa Barangay Budlaan. /