Taliwala sa pagretiro sa ubang mga trabahante, ang beteranong tighimo og sapatos nga si Juliet Canaya nagpadayon gihapon sa iyang trabaho sulod sa usa ka pabrika sa sapatos sa Carcar City, Cebu.
Sulod sa 15 ka tuig, nasaksihan ni Canaya ang pagsaka ug pagkahuyang sa industriya sa paghimo og sapatos.
Sa pagkakaron, nakita niya ang pagkunhod sa gidaghanon sa mga trabahante, mga order, ug mga batan-on nga interesadong makat-on niini nga kahanas.
Sa usa ka pakighinabi sa SunStar Cebu niadtong Hulyo 16, 2026, si Canaya niingon nga nagsugod siya isip usa ka apprentice sa dihang batan-on pa siya, diin una niyang nakat-unan ang paghimo og mga tsinelas ug sandalyas una pa siya nagsugod sa paghimo og mga sapatos nga panit.
Matag buntag, ang 53-anyos nga trabahante mosunod sa iyang naandan nga trabaho sa pabrika sa Sammyr Shoes, gikan sa alas 8 sa buntag hangtod alas 5 sa hapon sa paghimo og mga sapatos aron matubag ang mga order sa mga kustomer.
Matod ni Canaya, nakakaplag gihapon siya og katagbawan sa proseso sa paghimog sapatos, ug maayo ang iyang relasyon sa iyang mga kauban sa trabaho ingon man sa ilang amo.
Bisan pa man nga nagpadayon kini nga negosyo nga nagsuporta sa iyang panginabuhi ug pagtagana og pagkaon alang sa iyang pamilya, nabalaka siya nga basin dili na kini molungtad hangtod sa sunod nga henerasyon. Matod niya, daghang mga batan-on karon nga mas gipili nila nga motungha sa kolehiyo.
“Karon aduna na’y mga eskwelahan nga community college. Wa na’y nagsunod nga batan-on. Kami na lang gyud, wa na’y gasunod ani. Mga trabahante, kani na lang sila mga ta’g 40 kapin,” matod ni Canaya.
Ang Dakbayan sa Carcar nga kaniadto giila nga mauswagon nga sentro sa paggama og sapatos sa tibuok nasod, nag-atubang karon og dili segurado nga kaugmaon tungod sa mga barato nga imported nga produkto, pagsaka sa gasto sa materyales, ug kakulang sa mga batan-ong trabahante.
Sumala sa datos gikan sa Kagamhanan sa Siyudad sa Carcar, ang produksyon sa sapatos nakasinati og pag-usab-usab sukad niadtong 2021. Ang gidaghanon sa mga tiggama og sapatos nga natala niadtong Hulyo 22, 2026, anaa sa lima—ubos gikan sa 10 niadtong 2025. Ang ihap anaa sa walo niadtong 2024 ug 2023, samtang pito ka tiggama ang natala niadtong 2022 ug 2021.
Ang Siyudad sa Carcar nailhan isip “Shoe Capital of Cebu,” nga nabantog sulod sa daghang katuigan tungod sa hinimo-sa-kamot nga mga sapatos nga panit.
Si Dina Cuizon kinsa nagsugod isip tighimo og sapatos ug karon nagdumala sa operasyon sa Sammyr Shoes factory, niingon nga ang gidaghanon sa ilang mga trabahante nikunhod gikan sa 20 ngadto sa 10 tungod kay daghan ang nangatigulang ug niretiro na, ug walay mga batan-on nga nipuli aron makakat-on sa maong trabaho.
Gawas sa pagkunhod sa mga trabahante, matod ni Cuizon, namatikdan sab niya ang pagkahuyang sa industriya sa dihang ang mga imported ug mas barato nga sapatos gikan sa China kaylap na nga mapalit online. Ang mga sapatos nga gihimo pinaagi sa dinagkong produksyon mahimong ibaligya sa mas ubos nga presyo, nga nakapalisod sa sitwasyon sa gagmayng lokal nga mga pabrika nga nagsalig sa manual labor. / DPC