Kinahanglan nga dalion pag-usab sa Sugbo ang pamaagi niini sa pagdumala sa basura aron maluwas ang probinsya gikan sa “global polycrisis" sa dili pa moabot ang 2030 international climate deadline.
Isip usa ka pasidaan alang sa tanan, si Cherry Piquero-Ballescas, ang coordinator sa Regional Center of Expertise on Education for Sustainable Development, namahayag atol sa usa ka World Environment Day exhibition sa nataran sa Cebu Provincial Capitol niadtong Biyernes, Hunyo 5, 2026.
Matod niya, ang dinalian ug hiniusang lihok gikan sa gobiyerno, mga lungsoranon, ug nagkalainlaing mga sektor mao ang solusyon tungod kay ang kalibutan wala na nag-atubang sa mga bulag o hilit nga hagit.
"It's a crisis now, a polycrisis, not a simultaneous one," asoy ni Ballescas. “It's really a multiplicity of crises. They have gone through the poor, they have gone through the hungry. And then you have your oil crisis, and then you have your Middle East. Then we have global warming,” dugang niya.
Ang usa ka polycrisis mahitabo kon ang daghang mga kahasol sa tibuok kalibutan, sama sa climate change, geopolitical nga panagbangi, economic inflation, ug kakabus, magkadugtong ug magpalabwanay sa usa‘g usa. Kini moresulta sa nagpatong-patong nga mga emerhensya nga mas makadaot pa kay sa bisan unsang nag-inusarang krisis.
Gidugang ni Ballescas nga ang pagtuman sa mga nasod sa Paris Climate Agreement nagpabilin nga ubos kaayo sa 15 porsiyento. Tungod niini, wala na'y upat ka mga tuig ang nahabilin sa katawhan aron mapugngan ang makuyaw nga pagsaka sa level sa dagat, kusog nga mga bagyo, ug grabeng kainit sa panahon.
Aron masulbad ang problema sa basura nga kabahin niini nga krisis, gisugyot ni Ballescas ang usa ka lokal nga community dividend system sa pagdumala sa basura imbes nga mogasto og minilyon ka pesos sa pagkolekta ug paglabay niini sa mga landfill (sama sa anaa sa Aloguinsan) o pagsalig sa Waste-to-Energy nga mga pasilidad.
Bisan nangulo si Gov. Pamela Baricuatro sa “Clean Cebu Campaign” niadtong Marso 19 —usa ka lakang sa pagpanglimpyo sa mga komunidad ug pagpalambo sa pagdumala sa basura lukop probinsya—wala pa gihapoy konkretong pagpatuman kon unsaon pagdumala ang mga basura. Gipasabot ni Ballescas ang kamahinungdanon sa pagtinabangay ug pag-ambitay sa responsibilidad sa pag-atubang sa mga hagit sa basura.
Matod niya nga ang pagpanalipod sa palibot nanginahanglan og hiniusang lihok ug dili angay isalig lang sa mga operasyon sa pagpanglimpyo sa gobiyerno. Matod niya, daghang mga tawo ang nagtan-aw gihapon sa paglabay sa basura nga responsibilidad sa uban—usa ka mentalidad nga naghimo sa mga problema sa kalikupan nga mas mosamot pa.
“Everybody is saying, ‘This is not my problem. If I throw my waste, somebody else will pick it up for me,’ but it is our problem,” matod ni Ballescas.
Nanawagan si Ballescas sa mga sakop sa media nga tabangan sila sa pagpakatap sa mga mensahe sa kalikupan ug pag-edukar sa publiko bahin sa kamahinungdanon sa saktong pagdumala sa basura ug pagpreserba sa kalikupan. / CDF ug dugang taho ni Justine John Bugtai, CNU Intern
