NI Wilfredo G. Anoos, Dev.Ed.D., FRIEdr
Kap-atan ug usa na ka mga tuig ang milabay, apan sa hunahuna ni Fermin mora gihapon kini og bag-o pa nahitabo. Sa matag higayon nga mahisgotan niya ang Brgy. Talamban ug ang dakong mansiyon sa pamilya Valdez sa siyudad sa Sugbo, mobalik dayon sa iyang panumduman ang usa ka semana sa Semana Santa sa tuig 1985—ang semanang nakapausab sa dagan sa iyang kinabuhi.
Batan-on pa si Fermin niadtong panahona, mga 17- anyos lamang. Bag-o pa siya gikan sa probinsya ug nagtrabaho isip katabang sa balay sa pamilya Valdez. Hilumon siya, mauwawon, ug dili hilig makig-istorya, labi na sa mga babaye. Sa maong mansiyon sa Talamban, nakuyog niya sa trabaho si Thelma, usa ka 19-anyos nga dalaga nga lig-on og baruganan ug matinahuron.
Sila si Atty. ug Mrs. Valdez adunay upat ka mga anak nga tanan nagtungha sa mga pribadong eskwelahan sa siyudad. Dako ang ilang balay, ug daghan usab og katabang nga nag-alagad sa pamilya. Bisan nagkuyog sila si Fermin ug Thelma sa trabaho matag adlaw, dili sila suod. Panagsa ra sila magkaisturya, kay si Fermin hilom ra ug magpabilin sa iyang mga bulohaton sa matag adlaw.
Apan sa tinago nga bahin sa iyang kasingkasing, naa diay gihapoy usa ka pagbati nga hinay-hinay nga nagatubo. Nakabantay si Fermin sa kaanyag ni Thelma—sa iyang pahiyom, sa iyang pagkamalumo, ug sa iyang natural nga kahimtang nga makadani sa mga mata. Apan iyang gipugngan ang iyang pagbati, kay nahadlok siya nga basin dili siya angay.
Pag-abot sa Semana Santa sa 1985, nagplano ang pamilya Valdez nga magbakasyon sa Guimaras sa Iloilo sulod sa usa ka semana. Kuyog nila ang duha ka mga katabang, samtang sila si Fermin ug Thelma nahabilin sa mansiyon aron magbantay sa balay ug motuman sa mga buluhaton.
Niadtong unang mga adlaw sa ilang pagpabilin nga sila rang duha, pareho gihapon ang ilang kinaiya—hilom, nagtrabaho, ug halos walay estorya. Ang dako nga mansiyon mura og mas hilom pa kaysa kaniadto. Apan usa ka hapon nga init kaayo ang panahon, human sila mokaon sa paniudto, nipahuway si Fermin sa usa ka bahay kubo sa likod sa mansiyon.
Didto usab dapit ang dirty kitchen ug ang lugar sa labhanan. Sa dihang iyang gipukyat ang iyang mga mata, iyang nakita si Thelma nga naligo sa dapit nga open washing area. Tingali tungod sa kainit sa adlaw, didto siya naligo sa gawas imbis sa banyo sulod sa balay.
Nakulbaan si Fermin sa iyang nakita. Dili siya sigurado kon unsay iyang buhaton—molikay ba siya o magpabilin. Sa iyang hunahuna nag-away ang kaulaw ug ang kalibog.
Sa kalit lang, nakadungog siya sa tingog ni Thelma. “Fermin... Fermin...”
Nakurat siya. “Ngano, Thel?” “Palihug daw, tabangi ko gamay,” miingon si Thelma nga nagkatawa gamay. “Lisod man gud sabunan ang likod kon ikaw rang usa.”
Nagduha-duha si Fermin, apan sa katapusan niduol gihapon siya. Sa iyang kasingkasing kusog ang pagkulba sa iyang dughan tungod sa kaulaw ug kalibog sa kahimtang. Sa dihang iyang gitabangan si Thelma sa pagpasirit sa tubig ug pagsabón sa likod, nahimong kataw-anan ang ilang kahimtang. Nagkinumidyahay sila ug nagpuli-puli og pasirit sa tubig gikan sa hos. Ang kahilom sa lugar napulihan sa ilang mga katawa.
Sa kadugayan, ang ilang katawa nahimong hilom nga paglantaway sa usag usa. “Fermin,” miingon si Thelma sa hinay nga tingog, “dugay na ko nakabantay nga lahi imong pagtan-aw nako.”
Namikpik si Fermin sa kahadlok. “Pasayloa ko kon... kon nasayop ko.”
Apan miiling si Thelma ug mipahiyom. “Dili man. Kay sa tinuod lang... dugay na pud ko nakabantay nimo.” Niadtong adlawa, sa ilang kabatan-on ug kakulang sa paghunahuna sa mahimong resulta, nahitabo ang usa ka desisyon nga wala nila damha nga makausab sa ilang kinabuhi.
Pagbalik sa pamilya Valdez gikan sa bakasyon, nagpadayon ang ilang trabaho nga daw walay nahitabo.
Apan sa ilang kasingkasing, nahibalo sila nga adunay sekreto nga ilang gidala. Sa wala madugay, nagbulag ang ilang mga dalan. Mihawa si Fermin sa trabaho ug mibalik sa probinsya, samtang si Thelma usab mipadayon sa iyang kaugalingong kinabuhi. Wala na sila magkita sulod sa daghang katuigan.
Milabay ang panahon. Nakaabot ang bag-ong teknolohiya—ang Facebook. Usa ka adlaw, nakahinumdom si Fermin kang Thelma. Gi-search niya ang iyang ngalan, ug sa iyang katingala, iyang nakita ang profile nga iyang gipangita. Nagpadala siya og mensahe.
Sa una, mitubag si Thelma. Nagkumustahay sila ug naghisgot sa nanglabay nga panahon. Apan sa dihang gipangutana ni Fermin ang mahitungod sa kamaguwangan nga anak ni Thelma—ang petsa sa pagkatawo ug ang dagway niini—nahilom og kalit ang ilang panag-istorya.
Sa ilang panagkita sa Country Mall sa siyudad sa Sugbo, klaro ang tensyon sa ilang panag-istorya. “Thel,” miingon si Fermin, “gusto lang ko makahibalo... basin...”Wala siya kahuman sa iyang giingon.
Nasuko si Thelma. “Fermin, ayaw na palihug. Naa na koy pamilya karon. Kon padayonon pa nato ni nga istorya, magkagubot lang ang tanan.”
Human niadto nga panagkita, hinay-hinay nga naputol ang ilang komunikasyon. Sa ulahi, gi-block na ni Thelma si Fermin sa Facebook.
Ug hangtod karon, nagpabilin nga misteryo sa kasingkasing ni Fermin ang usa ka pangutana nga wala gyud matubag—kon tinuod ba nga ang kamaguwangan nga anak ni Thelma usa ka pahinumdom sa usa ka Semana Santa nga nahitabo 41 ka mg tuig na ang milabay.