Dominic Celedonio, Poro, Camotes, Cebu
Sa unang adlaw sa semester, si Laida, 40 anyos, misulod sa klasrom uban sa iyang naandan nga kalma. Napulog lima na ka tuig siyang nagtudlo sa unibersidad, ug nailhan siya sa mga estudyante isip istrikta apan matarong.
Sa ikaduhang laray naglingkod si Ryan, 25 anyos, usa ka graduating student nga aktibo sa mga diskusyon. Matag leksiyon adunay pangutana, ug matag tubag adunay tinuoray nga tinguha sa pagkat-on.
Sa paglabay sa mga bulan, ang ilang panaghinabi milawom. Nagsugod kini sa konsultasyon sa thesis hangtod sa mga estorya bahin sa kinabuhi. Si Laida nakamatikod nga dugay na diay siyang wala makasinati og tawo nga mamati sa iyang mga damgo. Si Ryan usab nakakita kang Laida dili lang isip propesora kondili usa ka babayeng adunay kalumo ug kalig-on.
Usa ka gabii, human sa usa ka seminar, mipadayag si Ryan sa iyang pagbati.
“Ma’am... nahigugma ko nimo.”
Wala motubag dayon si Laida. Kahibalo siyang supak sa pamalaod sa unibersidad ang relasyon tali sa magtutudlo ug estudyante. Labaw sa tanan, siya ang adunay katungdanan sa pagpanalipod sa integridad sa ilang propesyon.
Apan bisan sa iyang paningkamot sa paglikay, misanib ang iyang pagbati sa batan-ong lalaki.
Gitago nila ang ilang relasyon. Walay makahibalo gawas kanila. Sa sulod sa campus, propesora ug estudyante lamang sila; sa gawas, duha ka tawo nga nagpaambit sa gugma nga wala pa matawag nga gawasnon.
Apan ang gitagong kamatuoran sama sa aso—bisan unsaon pagtabon, mangitag paagi sa paggawas.
Usa ka adlaw, nasayran ni Laida nga adunay reklamo nga gisang-at sa administrasyon. Wala pay ebidensya, apan igo na ang mga hungihong aron madaot ang iyang dungog ug malangan ang graduation ni Ryan.
Nagkita sila sa tanaman sa unibersidad, ang dapit diin nagsugod ang tanan.
“Kon magpadayon ta, basin mawala nimo ang imong diploma,” hinay nga miingon si Laida.
“Nganong kita man ang mag-antos nga wala man kitay dautang gihimo?,” tubag ni Ryan.
Mitutok siya sa mga dahon nga gihuyop sa hangin.
“Usahay dili igo nga limpyo ang pagbati. Kinahanglan sab nga husto ang panahon.”
Minghilak si Ryan apan wala na siya mosukol.
Sa misunod nga adlaw, mipasaka si Laida og leave of absence hangtod mahuman ang semester. Laing propesor ang mipuli sa pagtudlo kang Ryan.
Paggraduwar, sa dihang nadawat na ni Ryan ang iyang diploma, wala si Laida sa seremonya. Apan sa gawas sa ganghaan sa unibersidad, didto siya naghulat.
Wala na siyay gitawag nga “Ma’am.”
“Salamat, Laida,” miingon si Ryan samtang gipakita ang diploma.
Mipahiyom siya.
“Karon,” matod pa niya, “wala na ko’y estudyante.”
Sa unang higayon, wala nay balaod nga ilang gilapas, ug wala nay leksiyon nga kinahanglan pang tapuson. Ang nahibilin mao ang usa ka gugma nga nakakat-on una sa sakripisyo sa dili pa nangayo og kalipay.
