Sa Sityo Sacsac, Brgy. Mercedes, Poro, mga Isla sa Camotes, anaay usa ka dakong kahoy nga tugas. Sa pagbana-bana sa mga tigulang, sobra na sa usa ka gatos ka tuig ang edad. Ang tugas gipanag-iya ni Manu Pato. Sa buhi pa ang tigulang, bisan pila pa ka bag nga kwarta ang itanyag sa mga gustong mopalit, balibaran gyod kini niya.
“Dili nako kini ibaligya bisan pa’g bulawan ang inyong ibayad,” paboritong litukon ni Manu Pato samtang gihapohap ang gahi nga punoan sa tugas. “Kini nga kahoy adunay kinabuhi ug kalag. Samtang buhi pa ako, walay makatugaw o makasamad sa iyang punoan, ug walay makapangumpay bisan sa iyang mga dahon.”
Tungod sa maong pagpangga, nagpabiling masulub-on apan adunahan sa katahom ang maong kahoy hangtod sa pagkamatay sa tigulang. Para sa mga ordinaryong tawo nga molabay sa maong dapit—mga nagpalunang sa mga kabaw, mga magkawos og tubig sa atabay, o mga taga-Baryo Pagsa, Sityo Patong, Mahayahay, ug sa Baryo Sta. Rita nga paingon o gikan sa dagat—ang maong lugar usa ra ka ordinaryong kakahoyan nga adunay dako ug karaang tugas. Apan kanunay silang matingala. Magabii man o maadlaw, inig-agi nila sa dalan, usa ka walay sama nga kahumot sa mga bulak ug preskong hangin ang mahanggap sa ilang mga ilong.
“Pwerte man diayng kahumot sa dalan duol sa tugas ni Manu Pato,” matod pa sa usa ka molupyo nga nagbitbit sa iyang balde gikan sa atabay.
“Ayaw na tingoha og paminaw o singhot,” tubag sa iyang uban. “Kahibalo ka namang ang maong tugas balay sa mga engkanto. Pasagdi na lang na kay basin mabayran ta sa atong kasaba.”
Tungod sa kahadlok, baliwalaon na lang sa mga tawo ang maong kahumot. Apan alang kang Anaclito, usa ka ulitawo sa maong dapit, ang matag agi niya sa maong lugar dili lang usa ka ordinaryong pagsubay sa dalan. Si Anaclito ra ang palaran nga nakakita sa kamatuoran: sa dapit diin ang uban nakakita ra og dakong punoan sa tugas, si Anaclito nakatutok sa usa ka dako, silaw, ug maharlika nga mansiyon.
Sa matag gabii nga mowali ang kangitngit, mawala ang hulagway sa gahi nga punoan sa kahoy alang kang Anaclito. Imbes nga kahoy, usa ka puti nga dako nga pultahan ang moabli kaniya, ug didto nagpaabot ang usa ka maanyag nga babaye nga nagngalang Clarita—usa ka engkanto nga adunay panit nga daw gatas ug panagway nga makapahayag sa kangitngit.
“Anaclito, nagpaabot ako kanimo,” maoy matam-is nga pagtagad ni Clarita samtang nagpahiyom diha sa balkonahe sa mansiyon.
“Clarita, bisan unsa kadako sa akong kakha sa yuta karong adlawa, mawala ang tanang kabug-at sa akong lawas basta makakita lang ako sa imong pahiyom,” tubag usab ni Anaclito samtang gigunitan ang hamis nga kamot sa dalaga.
Nagkalawom ang ilang relasyon. Tungod sa gugma ni Clarita, kanunay nga nagsobra ang kalipay ug kaharuhay sa kinabuhi ni Anaclito. Bisan pa sa iyang kakabos kaniadto, ang mga tawo sa Sac-sac kanunay nang makakita kang Anaclito nga naka-isputing—nagsul-ob og puti nga hamis nga tahi, humot kaayo, ug daw dili na gyod mantsahan sa lapok sa kaumahan. Apan nagdala usab kini og kabuho ug kahibulong sa mga silingan.
“Tan-awa ra gud si Anaclito,” hunghung sa usa ka silingan sa Sityo Patong. “Dili man magtrabaho sa bukid apan ngano mang kanunay nga pwerteng isputinga? Ug usahay, dali ra kaayong mawala sa atong panan-aw, unya sa diha-diha makit-an na sad sa laing dapit!”
“Tinuod gyod,” tubag sa usa pa. “Sigurado kong may kalabutan kini sa tugas sa Sac-sac. Siya ra baya ang kanunayng magdugay-dugay didto nga mag-inusara.”
Wala ra baliha ni Anaclito ang mga huhungihong sa mga tawo. Alang kaniya, ang tinuod nga kalibutan mao ang mga oras nga iyang gigugol kauban si Clarita sulod sa hayag nga mansiyon sa Sac-sac. Usa ka gabii nga dag-um, samtang naglingkod sila sa tanaman sa mansiyon, gipahigda ni Clarita ang ulo ni Anaclito sa iyang paa.
“Anaclito,” hinay nga pulong ni Clarita, “nasayod ka nga managlahi ang atong kalibutan. Apan ang akong gugma kanimo sama kagahi ug kadugay sa tugas nga nagpanalipod kanato.”
“Nasayod ako, Clarita,” tubag ni Anaclito samtang naghangad sa mga mata sa dalaga. “Bisan pa kon dili ka makit-an sa uban, bisan kon ang mansiyon lang ang akong makita imbes nga punoan sa kahoy, ikaw ra ang bugtong nga tag-iya sa akong kasingkasing. Ang ilang nakita nga tugas, para nako, mao ang atop sa atong gugma.”
Ug sa matag paglabay sa hangin nga nagdala sa tam-is nga humot paingon sa Baryo Pagsa ug Sta. Rita, ang mga tawo padayong magdali sa ilang paglakaw tungod sa katingala ug kahadlok. Apan sa sulod sa maong katingalahan, sa tunga-tunga sa dakong tugas nga giampingan kaniadto ni Manu Pato, padayong gihambin ni Anaclito ug Clarita ang usa ka gugmang tago, madasigon, ug walay katapusan.