Ni Wilfredo G. Anoos,
FRIEdr, MAEd, LPT Minglanilla, Cebu
Sa kasingkasing sa Siyudad sa Mandaue, sa tunga-tunga sa kasaba sa mga sakyanan ug sa bulok sa kinabuhi sa dalan sa eskina Albaño St., ug M. L. Quezon St., nagpuyo ang usa ka batan-on nga ginganlag Fermin. Apan ang iyang kalibutan nga kaniadto puno sa katin-aw ug giya, nahugno sa dihang nitaliwan si Monsenyor Caballes. Ang Monsenyor dili lang usa ka pari alang kaniya; siya ang iyang amahan, ang iyang taming, ug ang iyang timon sa dagat sa kinabuhi tungod sa tabang financial sa mga gasto sa pag-iskwelasa ni Fermin, gikan sa boutang pari.
Sa pagpanaw sa pari, nabilin ang usa ka mando pinaagi sa usa ka “last will and testament” nga usa ka pundo alang sa kolehiyo ubos sa pagdumala ni Sister Gemma. Apan si Fermin, sa iyang kalinghod ug kaisog, mibati nga ang upat ka mga suok sa lawak-saringan, usa ka bilanggoan. Imbes nga mga libro ug bolpen, ang iyang gihangop mao ang iyang BMX bike ug ang iyang Yashica ug Minolta nga mga manual camera. Alang kaniya, ang tinuod nga edukasyon anaa sa pagpangita sa saktong "anggulo" ug sa pagtuyok sa mga karsada sa Plasa Mandaue hangtod sa puting balas sa Marigondon, Opon.
Ang Takna sa Pagsulay
Usa kadto ka Dominggo sa tuig 1990, ikatulong semana sa Mayo. Ang kainit sa adlaw daw mopaak sa panit, ug ang abog sa karsada misagol sa singot sa mga tawo nga nangaligo sa dagat. Si Fermin naglingkod sa usa ka dako nga bato sa kilid sa iyang bike, nagpahid sa duha niya ka mga manual nga camera, ang Yashica ug Minolta. "Sero" ang iyang kita nianang adlawa. Walay nagpakuha og hulagway, walay nalingaw sa iyang serbisyo.
Samtang nagpahulay, ang iyang mga mata ug mga dunggan naniid sa usa ka pundok sa mga batan-on nga nag-inom og binong makahubog, may nagkantahay nga giduyugan sa sistang binuhat sa Opon, may nagkinataw-anay, may nag isturyahay, may naghilak ug may nagkataw-anay lang sab duol sa iyang nahimutangan. Sipa ang ilang katawa ug mga kanta, apan ang hangin nagdala og baho sa pagkabingkil sa usa'g-usa, selos nga hinungdan, sa paniid ni Fermin.
Namatikdan niya ang usa ka dalagang batan-on nga sa banabana ni Fermin, wa pay 20 ang edad, naka-t-shirt ug nakakarsones ang babaye, hitsuraan, ug gikan sa iladong pamilyang apelyido sa Siyudad sa Mandaue, sigon sa naimprinta sa likoran sa t-shirt, nagsusapinday sa kahubog nga nipalayo sa grupo.
Sa iyang paglakaw, nisulod siya sa usa ka hilit ug gubaon nga kasilyas dapit sa pansil nga kabatuan ug mugbong kakahoyan.
Milabay ang tunga sa oras, wala na mogawas ang babaye. Ang hunahuna ni Fermin napuno sa mga ngil-ad nga mga balita sa maong panahon—pagpanglugos, pagpatay, ug mga krimen nga gihimo sa kangitngit o mga hilit nga mga lugar. Gibati niya ang kabalaka. Luyo sa iyang pagka-relihiyoso ug debosyon sa rosary, nagpabilin ang lunsay nga kasingkasing nga gitudlo sa Monsenyor kaniya.
Giduol niya ang kasilyas ug sa hinay nga pagtukmod sa pultahan nga daang sin, nakita niya ang makaluluoy nga talan-awon: ang babaye wala nay panimuot, naghay-ad sa hugaw nga salog sa iyang sinuka, ug biaw sa basa nga ihi, ug ang iyang mga sapot wala pa masul-ob sa iyang kalawasan.
Niadtong tungora, ang dautang hunahuna mahimong motintal ni bisan kinsa, apan si Fermin wala mopahimulos. Inay, uban ang dakong pagtahod ug kaluoy, iyang gitabunan sa iyang sapot ang hubong lawas sa dalaga ug daling nanawag sa iyang mga kauban.
"Tabang! Ang inyong kauban!" siyagit niya. Sa dihang naseguro na niya nga anaa na sa maayong kamot ang babaye, hilom siyang misakay sa iyang BMX ug nipahilayo. Wala siyay kuwarta nga nakuha nianang adlawa, apan ang iyang kalag mibati og talagsaong kagaan.
Aksidente sa Dalan
Sa nagsawomsom, si Fermin nagbisikleta paingon sa Mandaue. Ang dalan sa Basak niadtong panahona dili pa huot, gilibutan pa sa mga kasagingan ug bakanteng yuta nga puno sa tag-as nga sagbot. Si Fermin naghunahuna sa iyang nabuhat nga kaayohan. Apan sa kalit lang, ang kalinaw napulihan sa kakulba sa iyang dughan. Tungod sa kagamay sa dalan, duha ka traysikol ang nag-abot sa sukwahi nga direksyon. Ang usa ka traysikol aron malikayan ang "head-on collision," tungod sa kakusog sa ilang pagpadagan napugos sa paglihis sa iyang agianan.
BOOM! SAAAK! KRAKKK!
Ang kusog nga impak gikan sa luyo maoy nibunal kang Fermin. Sa usa ka pamilok, ang kalibutan nahimong "slow motion." Ang lawas ni Fermin nalabay og pipila ka metros gikan sa iyang bisikleta. Ang mga tawo nga nanaglimpiyo sa ilang tugkaran nga nakakita sa hitabo nanagan, ang uban nagsiyagit sa kalisang. Sa kakusog sa tingog sa pagbangga, walay magdahom nga mabuhi pa siya.
Malumong Sapwang ni Mama Maria
Si Fermin naghigda na sa aspalto. Sa iyang palibot, nadungog niya ang mga tingog nga nag-ingon, "Patay na tingali ni," ug "Ayaw ninyo lihoka, basig nabali ang liog." Apan sa sulod sa iyang panimuot, lahi ang iyang nasinati. Sa dihang nalabay siya sa hangin, wala siya mobati og kahadlok. Inay, gibati niya ang usa ka talagsaong kainit ug kahumok. Sa iyang paghulagway, ingon sa adunay duha ka dako apan malumong kamot nga nisapwang kaniya gikan sa kahanginan. Ingon sa usa ka bata nga hinay nga gipahimutang sa usa ka duyan nga puno, imbes ang gahi ug bugnaw nga aspalto.
Hinay-hinay, si Fermin nibangon. Ang mga tawo napaatras sa katingala. Iyang gitan-aw ang iyang BMX bike. Ang ligid niini nahimo nang porma og numero 8, ang montura gisi-gisi, ug ang manubila nalubag ug natigpo na sa dili natural nga anggulo. Timaan kini sa kakusog sa bangga nga unta makadugmok sa bukog sa tawo. Iyang gikuha ang iyang Yashica ug Minolta nga mga camera nga nalabay usab; bisan ang flash niini, walay garas.
Apan ang labing dako nga milagro mao ang iyang kaugalingong lawas. Iyang gitan-aw ang iyang mga siko, ang iyang mga tuhod, ug iyang gihikap ang iyang ulo. Wala siyay bisan usa ka garas nga nabatyagan.
Walay dugo, walay bun-og nga nilama.
"Si Mama Maria... Si Mama Maria gyud kadto," paghunahuna niya samtang naghangad sa langit nga puno na sa mga bitoon. Nasabtan niya nga ang iyang pagluwas sa dungog sa babaye sa Marigondon maoy nahimong dalan aron ang langit usab moluwas kaniya. Ug nakalitok ang iyang hunahuna sa hilom nga pangadyeong sa linatin:
Salve, Regina, mater misericordiae;
Vita, dulcedo et epes nostra salve.
Ad te clamamus, exsules filii Havae.
Ad te suspiramus, gementes et flentes
In hac lacrimarum valle.
Eia ergo, advocata nostra,
Illos tuos misericordes oculos ad nos converte.
Et Jesum, benedictum
fructum ventris tui.
Nobis post hoc exsilium
ostende.
O Clemens, o pia, o dulcis Virgo Maria.
Ang Bag-ong Panaw
Niadtong gabhiona, samtang naglakaw siya pauli sa Mandaue latas sa unang taytayan sa Opon ug Mandaue, ganoy ang iyang guba nga bisikleta, ang matag lakang ni Fermin usa ka pag-ampo sa pasalamat. Ang garbo nga kaniadto nagpugong kaniya sa pagtuman sa hangyo sa Monsenyor, natunaw sama sa tulo sa kandila.