Ni Wilfredo G. Anoos, FRIEdr, MAEd, LPT
Sa baryo Adela, lungsod sa Poro, Isla sa Camotes, Cebu, nagpuyo ang usa ka bantugang tambalan nga nailhan sa tibuok isla — si Manu Marcos, usa ka tigulang nga lalaki nga maalamon sa mga tambal, mga pangadye-on, ug mga buhat nga dili na masabtan sa mga ordinaryong tawo. Gikan pa sa iyang kaliwatan ang abilidad sa pagpanambal sa mga sakit nga dili makit-an sa mga doktor sa mga ospital.
Usa ka adlaw, niabot sa iyang balay si Manu Demok ug ang iyang asawa nga si Mana Perina. Hapit na gyud matumba sa kaluya si Mana Perina. Miingon si Dinoy, “Manu, tabangi intawon akong asawa. Ang mga doktor sa ospital sa pikas nga lungsod nga tabukon pag dagat tungod kay usa usab ka isla, wala na silay masabtan unsay sakit sa akong asawa. Wa man daw makita nga sakit sa iyang lawas.”
Gitan-aw ni Manu Marcos si Mana Perina, ug samtang nagtan-aw siya, mura’g nakakita siya og laing kalibotan. Gisagol niya ang mga dahon, ug samtang nagasikway-sikway, iyang giingon, “Dinoy, unsa man diay inyong gibuhat sa inyong yuta karon bag-o pa lang? Miingon si Demok, “Ah, among gipaputol ang dakong dakit sa tumoy sa among yuta, kay among umahon ug tamnan og mga tabako. Si Manu Berto Bungol maoy among gipahimo. Sa wa pa putla ni Manu Berto, naa siyay giyamyam usab nga wa madungog ni Manu Demok.”
Pagkadungog ni Manu Marcos, nikurog ang iyang tingog, “Mao diay! Nakasala mo sa mga dili ingon nato. Ang dakong dakit nga inyong gipaputol, mao kadto ang mansion sa mga engkanto. Naay hari ug reyna, mga bata, ug mga tigulang nga nagpuyo didto. Ug karon, nasuko sila kaninyo.”
Gikulbaan si Demok ug nakahilak si Mana Perina samtang naglisod siya'g ginhawa, niubo ug nisuka og daghang laway ug nag apol-apol nga dugo. Gitapin-an ni Manu Marcos ang iyang ulo ni Mana Perina ug nagsugod og yamyam, nag-ampo, ug nangayo og pasaylo sa mga engkanto. Gikrusan ang alimpo, tampihak ug sa ubang parte sa lawas ni Mana Perina.
Pagkahuman sa pipila ka mga minuto nga pag-ampo, kalit lang nga niingon si Manu Marcos, “Mitugot sila nga pasayluon mo, apan aduna koy hangyo. Dili sila mamuyo na sa inyong yuta. Kinahanglan ko silang pabalhinon sa pikas nga dakong dakit sa yuta sa mga Melendez.”
Gipang-andam dayon ni Manu Marcos ang iyang mga gamit ug nilakaw siya padulong sa dakong dakit sa yuta sa mga Melendez. Didto, samtang nag-ampo, iyang nakita — bisan di makita sa ordinaryong mata — nga nagpahimutang ang mga engkanto: nagkarga sa ilang mga butang, mga kahayupan, ug mga bata, samtang ang ilang mga tigulang naglakaw nga hinay-hinay palayo sa nag-aso pa nilang dakong mansion.
Sa pagkahuman sa ritwal, nihuyop ang mahumot ug bugnaw nga hangin, ug pagkahuman sa pipila ka gutlo, miabtik si Mana Perina — murag wa na masakit. Pagkahibalo sa mga doktor ug mga nurse sa district hospital, nakurat sila. “Walay tambal nga among gihatag, pero naayo ra siya!”
Tungod sa nahitabo, miingon ang mga tawo sa Baryo Mercedes sa pinuy-anan nilang Manu Demok ug Mana Perina ug sa tibuok lungsod sa Poro ug tibuok Isla sa Camotes: “Ayaw gyud putla ang mga dakit. Pinuy-anan kana sa mga engkanto. Kon atong hilabtan sa way pagtugot nila, sila mosukol, ug kita ang maala-ot sa ilang ipahamtang nga sakit nga dili makita sa seyensya sa mga doktor.”
Busa sukad niadto, bisan kinsa sa baryo nga makakita og mga dakit, mag-ampo una ug mananghid kon ilang putlon o hilabtan ang maong kahoy, aron dili mangasuko ang mga tag-iya sa laing kalibotan nga dili nato makita.
Ug si Manu Marcos, padayon gihapon nga nitabang sa mga tawo — dili lang aron maayo ang sakit sa lawas, kondili aron usab mapanalipdan gikan sa kasuko sa mga dili ingon nato ang mga tawo sa isla sa Camotes.