MAR MAÑUS, JR.
5168 Basak-Iba, Lapu-Lapu City
Gibati ko'g kahingawa sa atong mga kultura nga wala na sagopa niining bag-ong panahon ilabi na sa atong mga batan-on. Hinuon, aduna sad gihapoy mga bag-ong tubo nga mihangop o miawat gihapon sa ubang karaang kultura apan pipila lamang kanila ang mapili ug ang kadaghanan kanila mangyam-id o mangyamiid na niini ug dayong tuaw: “A, kakaraan!”
Ang usa sa mga karaang kultura nga gikabalak-an kong mahanaw na sa hingpit mao ang ‘drama sa entablado’. Giingon kong nabalaka kong mahanaw na sa hingpit tungod kay dili pa man gayud kini hingpit nang gikalimtan kay aduna pa may pipila ka estasyon sa radyo sa Sugbo (ambot kaha sa ubang dapit?) nga nagpahigayon pa gihapon og drama sa entablado ilabi na sa kaprobinsiyahan nga magsaulog sa ilang kapiyestahan o pangilin. Apan dili na gayud sama kaniadto sa karaang panahon nga ang tanan— bata ngadto sa tigulang manghugop gayud kon adunay drama sa entablado nga ipahigayon o ipasundayag.
Ang drama kanhi sa entablado gihangop sa katawhan kon adunay mga piyesta kay dili man mahingpit ang kasayahan kon wala ang maong kultura. Ang drama sa entablado giisip nga numero unong kalingawan hinungdan nga bisan unsa pa kalayo sa pangilin o piyesta nga pasundayagan niini, lakawon gayud kay kaniadtong panahona nihit pa sab kaayo ang mga sakyanan. Kon may drama sa entablado nga gikatakdang ipasundayag inig kagabii sa lagyong kabaryuhan, maghikay na ang katawhan sa alas tres sa hapon, manihapon pagka alas kuwatro, ug magsugod na'g panglakaw sa alas singko. Ug sa ilang pagpamauli mamasibas na ang kabuntagon.
Apan ning panahon sa kabag-ohan inayran na sa kadaghanan sa mga batan-on ang drama sa entablado.
Diha gani kadtoy higayon nga naghinangat ang piyesta sa kanait namong baryo, ang akong ig-agaw nga maoy gitahasan sa kalihukan apil na ang pagpangita og unsay maayong kalingawan, sa miting nga gipahigayon misugyot siya nga mangimbitar og taga radyo kay magpahigayon og drama sa entablado, wa mahinayon kay ‘minghari’ man gayud ang mga batan-on nga mingsupak niini kay ang ilang gusto mao man ang disko nga makapalibat sa atong mga mata ang daghan ug nagkadaiyang mga suga o bombilya nga nagkalainlain ang mga kolor nga mosiga-mapawong ug dugangan pa sa kahagtob o kalagubo sa baho nga ingon sa makapabungkag sa atong dughan.
LAING KULTURA NGA NAHANAW NA
Karon, sa panahon nga adunay piyesta, dili na kita makasinati o makaobserbar nga ang rayna, hara o musa sa kapistahan pahigayonan og ‘yukbo’ kon kanang halaran og balak nga ipahinungod sa iyang ‘kamahalan’. Ang halad nga ipahinungod ngadto sa gipurongpurongan sa kasaulogan o kasayahan mao ang mga awit ug sayaw— wala na ang ‘yukbo’.
Kaniadto, kon adunay piyesta sa mga kanait namong baryo, dili sa ‘pag-alsa sa kaugalingon kong bangko’, kuhaon gyud ko nga maoy payukbuon o pahalaron og balak sa rayna, prinsisa o sa prinsisita ba kay ilado o nabaniog man lagi ko nga magtampuhan og mga balak sa karadyohan ug may panahon sab nga ako mismo maoy mobalak o mobasa (on the air) sa akong tampong balak sa programa ni Roger Solante (PSK) sa DYMF Cebu nga gitakli sa DYCB Cebu nga “Ikaw, Ako Ug Ang Awit” ug sa kang Eddie Abellana sa DYCB gihapon nga “Mga Dagang Ug Pluma”. Diha puy mga higayon nga nakadaog ko sa tigi sa labing maayong mobasa og balak. Pirmi gyud ming magkuyog si Papa Mariano Mañus Sr. (PSK), si Agaw John Tam Ybañez (PSK), ug iyang erpat nga si Tiyo Hamy Ybañez (PSK). Ug usab, dili gyud ko nila makalimtan kon bahin sa balak ang hisgotan kay kanunay man sab nilang mabasahan ang akong mga balak sa panid sa Bismag (Bisaya Magasin) ug sa Superbalita.
Karon, igo na lang ako sa paglingi sa akong mga tunob nga nagpat-ak-pat-ak sa dalan sa panahon nga akong naagian diin nahimong tipik sa akong kinabuhi ang mga kultura nga akong gipanghisgutan.
Aduna pa ba kahay ingon niining mga kultura sa ubang mga dapit karong panahona? (KATAPUSAN)