Arianne Joyce B. Romaguera
El Pardo, Boljoon, Cebu
Kring...kring..." ang tingog sa akong alarm. Takna alas singko sa kabuntagon adlawng Sabado ug dia na pud mi sa probinsya. "Woshhh..woshhh...tweeet...tweeet..." pagkanindot sa akong kabuntagon—sulti nako sa akong kaugalingon samtang naa taliwala sa karaang harden ni lola. Dinhi lang usa ko samtang wala pa nagmata silas mama ug papa.
"Lola, di ba, niingon ka nga karon na pud nimo tiwason ang imong storytelling? Gi na pleaseee....pleasee..."
"Ikaw gyud apo, abi nakog nakalimot naka?" tubag ni lola.
"Yuna, apo, kuhaa usa didto ang akong tabakoan (sudlanan sa lighter, tabako ug hunsoy) ug dayon dalha pud ang libro nga dunay sulat "Ang Kabilin," dugang pa ni lola.
"Sige la, yeheyyy" tubag nako kang Lola.
Matag buntag walay laing lugar nga adto magdiskanso si lola kon dili, sa iyang harden. Usahay mamubo ug manglimpyo ra na siya didto. Ambot ug ngano nga duol kaayo iyang kasing-kasing ang iyang harden. Gani, walay si bisan kinsa ang iyang gitugotan nga makasulod ug mangutlo sa iyang mga labong nga tanaman og mga bulak. Makadani gyud sa mga mata ang iyang labong kaayo nga harden. Tungod kay dunay nagkalainlaing kolor sa bulak ang mibuskad. Maong matag bisita namo sa probinsya, dili gyud nako kalimtan pag suroy sa iyang harden.
"Laaa, kinsa gani to ang ngalan sa bida sa imong storytelling?" dugang pangutana nako kang lola.
"Hay nako apo, pagkakulit na lang gyod nimo liwat gyud kaayo ka sa imong inahan niadtong bata pa siya. Paminaw og tarong kay duna koy mga pangutana unya inig human" dugang tubag ni Lola dayong miukab sa librong "Ang Kabilin".
"Kining libroha, mao gyud ni pinakapaborito nako nga regalong nadawat niadtong ika dise osto katuig nga kasumaran sa akong adlaw'ng natawhan. Gikan pa ni siya sa akong inahan, nga mao ang imong apohan sa tuhod" sulti ni lola dayong ukab sa libro.
Si Lilia ang pinakapaboritong apo sa iyang mga apohan. Gani, didto siya nagdako siya sa mga kamot sa iyang lolo ug lola tungod kay sayo man nga nitaliwan ang iyang amahan ug inahan. Sanglit nahipatik na gyod sa iyang alimpatakan ang dakong trahedya nga nahitabo sa iyang kinabuhi sa dihang dos anyos pa ang iyang pangedaron. Maestra ang inahan ni Lilia ug sundalo usab ang iyang amahan, bugtong anak siya.
Nipauli gikan sa kampo ang iyang amahan ug naa sila sa biyahe padulong sa ilang bakasyon 'out of town'. Ang iyang amahan mao ang nagmaneho sa ilang kotse ug naa sa front seat ang iyang inahan samtang naa sa likod si Lilia tupad sa iyang munyeka. Sa dihang didto sa kurbada nga karsada duol sa lalom nga walog, padulong na gyod sila nga sila moliko, kalit nga may kasugat ug naputlan sila sa brake.
Kalit ug dili gyod katuohan ang panghitabo, mao na lay naabtan ni Lilia nga naglimis na sa dugo ang iyang papa ug mama, wala siyay laing nahimo kay kon molihok siya sanglit matipak ang gamayng bato o ba kaha mabali ang sanga sa kahoy diin mao na lay nagpugong sa ilang sakyanan.
Wala ra pod madugay, duna nay rescue nga miabot. Apan gideklarar nga 'dead on arrival na ang iyang ginikanan sa dihang kini naabot sa hospital.
Tungod niadtong hitaboa, nag inusara nalang si Lilia sa iyang kinabuhi, sa iyang mga pangandoy. Dili lalim ang giagian ni Lilia sa bata pa niyang pangedaron.
Sa hinay-hinay nakalimtan ni Lilia ang mga kalipay ug kaanindot sa iyang kinabuhi.
Sanglit, nisamot ang sitwasyon sa dihang tua na siya sa kamot sa iyang mga apohan sa probinsya. Didto sa probinsya nahimamat ni Lilia ang iyang bag-ong pamilya.
"Lilia, dali magdula ta" tawag sa mga bata nga silingan ni Lilia. Apan wala mukihol si Lilia gani milakaw siya palayo.
"Liliaaa...Liliaaa......" sulti sa tingog nga iyang nadugong.
"Liliaaa...Liliaaa...psttt..."
Milingi si Lilia sa palibot apan wala may tawo, tua raman sa layo ang nga bata.
"Dili lagi ko! Samok kaayo mo!!!" syagit nga tubag ni Lilia sa maong tingog dayon nibarog ug nidalagan pauli sa balay sa iyang apohan.
Walay laing mabuhat kon dili maghinuktok dayon nga mag-agulo paghilak atubangan sa iyang munyeka.
Kon mogawas siya, didto ra gyod na siya ilalom sa punoan sa Acacia mag pungko.
"Liliaaa...Liliaaa...pst...psstt...Liliaaa"
"Dili lagi ko! Samok kaayo mo" tubag ni Lilia sa tingog. Dayon na gyod unta siyang mubarog sa dihang...
"Kumusta...Liliaaa!?" mitumaw sa iyang atubangan ang babaye nga nagbistidag puti.
Buot unta niyang musyagit ug mudalagan. Apan ang maong babaye nga nalabian sa ka anyag, minggakos kang Lilia ug dihadiha nabati ni Lilia ang gakos sa iyang inahan.
"Lilia...nasayod ko sa matag luha nga imong gipatulo sa akong punoan. Buot ko untang mogakos kanimo apan matag tawag nako, kalit ka man nga modalagan," bugnaw ug inanay nga pagkasulti sa babaye ngadto kang Lilia.
"Busa ayaw kahadlok nako..." dugang pa niini.
Matag adlaw, tua ra gyod si Lilia nagpundo sa maong dapit. Ug makita na sa iyang nawong nga sa hinayhinay nahibalik na ang kalipay ug gugma nga kanhi nahanaw. Nisugod na siyag halubilo sa mga tawo nga nagpalibot kaniya.
Pipila ka mga tuig ang nilabay, nidako na si Lilia ug nitaliwan na ang iyang mga apohan.
"Alang kanimo, Apo, Lilia...tipigi kini ug ayaw pasagdi. Kining libroha ang libro sa imong kinabuhi. Gikan ni sa imong inahan. Sukad sa dihang tua pa ka sa sulod sa tiyan sa imong inahan, hangtod sa imong paghimugso, gisulat niya dinhi matag segundo sa imong kinabuhi. Sa dihang siya mitaliwan, ako na ang nipadayon pagsulat niini. Mao ra kini ang akong mapabilin nimo, Apo. Ampingi pod ang atong harden...hangtyd sa sunod. Naghigugma, imong Lola." sulat nga gibilin gikan sa Lola ni Lilia sa dihang wala pa kini nitaliwan.
"Ang Kabilin" mao ang taytol ug ngalan sa libro nga gibilin sa iyang apohan. Ug tuod matag segundo sa iyang kinabuhi, nakasulat sulod niini.
"Ug mao kadto ang katapusan, Apo," sulti ni Lola ngari kanako.
"Pila na ka tuig ang milabay sa dihang mitaliwan ang akong apohan. Apan murag kahapon pa man to nga nag story telling siya nako dinhi. Daghan na ang mga nausab sa palibot apan dako nakong pasalamat nga buhi pa kining harden ug ang librong "Ang Kabilin," sulti nako sa akong kaugalingon. (KATAPUSAN)