LAMBERTO G. CEBALLOS
Panaghiusa, Basak San Nicolas, Cebu City
Nagtindog karong buntaga si Don Nemesio Castro sa terasa sa ikatulong andana sa iyang harianong mansiyon nga nahimutang sa bungtod sa Nayawak ug nag-umbaw sa dakong patag diin nahimutang ang lapad niyang ‘grape vineyard.’ Nagsul-ob pa siya sa iyang padyama. Dapit sa wala sa ‘vineyard’ natarok ang pabrika sa Castrini, semi-sweet red wine, nga halinon kaayo sa Pilipinas ug gieksport sa laing mga nasod. Tungod niini nahimong ‘multi-millionare’ si Don Nemesio.
Nabati niya ang sinagudsod sa sinilas gikan sa sulod. Milingi siya ug nakita si Donya Visitacion nga nagsul-ob pa sa sapot-pangkatulog. May dala kining ‘tray’ nga may sulod duha ka tasang kape nga nag-aso pa sa kainit. Gipahiluna ni Donya Visitacion ang ‘tray’ ibabaw sa lamesa nga ginama sa tugas. Miduol si Don Nemesio ug gihagkan sa aping ang asawa. Si Don Nemesio 65 anyos; si Donya Visitasion 60. May lima sila ka anak: ang tulo ka babaye tua sa gawas manarabaho; ang duha ka lalaki maoy nagdumala sa ilang pabrika ug negosyo sa alak.
“Mapasalamaton kaayo ko sa Ginuo nga gitugahan ko niya ning maayong kapalaran, Asion!” matod ni Don Nemesio dihang nanglingkod na sila sa lamesa. Midimdim siya sa kape.
“Angay gyud ta magpasalamat niya, Mesio. Ug di Siya makamahay nato kay kita may nagpatarok og bag-ong simbahan sa lungsod,” dason ni Donya Visitacion.
Nahinumdom si Don Nemesio sa iyang kagahapon. Tulo pa ka tuig silang minyo si Donya Visitacion ug duha na ang ilang anak. Usa lang siya ka mag-uuma nga nagtikad sa tulo ka ektaryang kamaisan nga kabilin niya sa mitaliwan niyang ginikanan. Apan bisan pa niini gibati na niya ang kapit-os sa kinabuhi, labi na dihang nag-eskwela na ang mga bata. Gikan sa pagpugas ngadto sa pagsanggi nasinati na nila ang kapit-os kay wa man silay ikasustenir sa inadlawng panginahanglan. Mao mapugos sila pagpangutang sa usa ka adunahan sa ilang dapit, garantiya ang abot sa ilang kamaisan.
Unya dihay usa ka higayon nga niabot nga maoy nakapausab sa dagan sa iyang kinabuhi.
Usa ka udtong tutok samtang nagpauli siya sa ila aron maniudto. Iyang nabatyagan nga may salampati nga naglupad ibabaw kaniya. Nagtangag kini og gamayng sanga. Iyang gitiholan agi'g pagtimbaya. Unya nahulog ang gitangag niining gamayng sanga diha duol sa nahimutangan ni Nemesio. Iyang gipunit ug gisuling-suling. Usa ka gamayng sanga nga may salingsing nga dahon. Wa siya makaila unsa kadtong tanoma, apan nakahukom siya nga dad-on sa ila ug itisok sa yuta taliwa sa kamaisan. Sa pagpanglabay sa mga bulan mitubo ang sanga ug nanalingsing og daghan. Unya namuwak kini ug namunga. Dinha pa niya mailhi nga ubas ang gamayng sanga nga iyang napunitan. Ubos sa panabang sa Bureau of Plant Industry gitudloan siya paghimo og ‘trellis’ kun palapala nga kapyutan sa mga gaway sa punoan sa ubas. Gitudloan pud siya og ‘cutting’ ug ‘grafting’ aron modaghan ang semilya. Nanghulam siya sa banko og salapi aron ipadayon ang pagtikad sa ubas. Wala na niya tamni og mais.
Dihang milambo na pag-ayo ang ubasan, ang negosyanteng Insek nga maoy tigkumpra sa ubas sa ting-ani misusyo kaniya aron maghimo sila'g gamayng pabrika sa bino ginamit ang mga ubas. Gipalit nila ang kasikbit nga yuta sa ubasan ug didto gitarok ang pabrika. Sa sinugdanan usa ra ka chemical engineer ug usa ka chemist ang ilang gi-hire. Nag-hire pud sila og mechanical engineer nga maoy modumala sa planta. Ug naugba ang bino Castrini nga na-popular sa tibuok nasod sa Pilipinas ug naeksport sa Singapore diin may dakong tindahan si Young Hee Yo, ang Insek nga kasosyo ni Don Nemesio sa pabrika.
“Breakfast is ready, Sir, Madam!”
Naputol ang paghandom ni Don Nemesio dihang nabati niya ang tingog sa ilang kusinera. Mitindog sila nga naggunitay sa ilang mga kamot paingon sa komedor. Didto naghuwat kanila si Jerry ug si Ben nga maoy nagdumala sa pabrika. (KATAPUSAN)
