Ervin Niño R. Pelonio
Campangga, Barili, Cebu
Malinawon ra ang kamatayon, matod sa mga tawo sa sityo.
“Sa pagkatulog. Ikaduhang gabii sa piyesta.”
“Kasingkasing daw, kay tigulang na.”
“Suwerte pa gani, kay wala na mag-antos.”
Sa haya, ang kapitan nagbarog duol sa lungon, ang kamot niya ipatong dayon sa ibabaw niini kon adunay moduol nga nagdalag selpon. Mga pahasubo.
“Kinasingkasing ni nga halad.”
“Ang tigulang angay hatagan og tarong nga kapahulayan.”
Walay nangutana kinsa ang tigulang. Wala na gikinahanglan. Sa sityo, dali ra mailhan ang patay, kon ang mga buhi hilom kaayo.
Matag piyesta, pintalan ni Nang Pacing ang ibabaw nga bahin sa ilang pultahan. Si Inting, iyang apo, ang mosunod sa ubos kay dili na makaya sa iyang tuhod ang taas nga pagkayuko. Pintal nga baratohon nga kolor asul gikan sa tindahan ni Tanciang. Para kang Inting, iyaha ang pinakanindot nga bahin— ang makita sa tanan, ug sa Santo nga iprosesyon inig gabii.
Sa kalibotan ni Inting, ibabaw ang nawong sa kapitan sa tarpaulin ug kamot sa pari; ubos ang lapok, lata, sinsilyo, resibo, ug ang mga mapunit sa bata kon dili na mapunit sa tigulang.
Sa radyo sa silingan, karat ang tingog sa angkor: naay delegasyon gikan sa laing nasod sunod bulan; kinahanglan andam ang siyudad. Nalumos ang balita sa pito sa dyip, sa trambutso, sa garas sa brush ni Inting. Sa tunga, diin magtagbo ang ilang duha ka bahin sa pagpamintal, magpabilin ang nipis nga linya. Matag tuig hikapon kana ni Nang Pacing sa iyang kumagko. Mokatawa siya: “Bisan pareho og kolor, mailhan gihapon kinsa’y nagpintal.”
Sa haya, misulti ang kapitan sa dapit diin kasagarang mobarog ang pari.
“Dili to sayon,” miingon siya. “May nawad-an og kapuy-an, apan naseguro sa opisina nga walay mabiyaan. Ang kalambuan naay kasakit.”
Ang uban mitango. Ang uban mitan-aw sa salog.
Sa pagkaugma human nila magpintal, miabot ang mga tawo sa highway. Gipasinaw nila ang koral nga nag-atubang sa karsada, ang bahin nga makita sa convoy nga moagi puhon. Limpyo, hayag. Ang bahin nga nag-atubang sa sityo nagpabiling abohon, namakpak, murag panit sa tigulang.
Sawayon gyud ni ni Lola, hunahuna ni Inting.
Sunod adlaw, pareho gihapon nga mga nawong ang miabot, dala ang listahan ug megaphone nga dili kinahanglan.
“Kaning agianan, Nay, paingon sa airport,” ingon sa batan-ong lalaki. “Sugo nga hapsay tan-awon. Gub-unon na gyud ni inyong balay.”
“Nakabayad man ko sa buhis,” tubag ni Nang Pacing. “Naa koy resibo. Hulata, tua sa lata luyo sa Santo Niño.”
“Wala mo sa lista”
“Unsa'y wala nga naa man koy resibo?”
“Lista ang sundon namo, gisugo ra sad mi, dili resibo.”
Sa kalibotan ni Nang Pacing, ang resibo dili papel. Pangalan kadto. Petsa. Pirma. Pamatuod nga bisan gamay ra ilang balay, wala kini miturok sama sa sagbot. Gitukod sa kamot sa iyang bana, giatopan sa iyang anak, gipintalan sa iyang apo. Mao nga sa dihang ang unang lalaki misaka sa hagdanan, mibabag siya sa pultahan.
“Dili mo kahilabot ani akong balay.”
Dili unta kusog ang pagduot. Usa ra ka abaga, usa ka kamot nga mitulod sa bukton. Apan natumba siya. Ang lata mikagulkol, ang mga resibo nasabwag sa lapok. Misulay siyang mamunit bisan nagkurog ang kamot ug nagputi ang ngabil.
“Lola,” singgit ni Inting.
“Pamunita,” iyang giingnan ang bata, bisan wala na silay mapunit.
Ang balay nahugno sulod sa usa ka oras. Ang pultahan ang naulahi. Kini talagsaon nga kahoy, dili gmelina. Giampingan sulod sa mga katuigan. Gisikaran kini hangtod mibigay ang bisagra. Natumba kini nga nag-atubang sa langit, ang pinintalan og asul misugat sa adlaw murag tawo nga gitigbas.
Pagkahapon, sa silong sa payag ni Nang Coring, gikumkom ni Nang Pacing ang nabasa nga resibo. “Ila daw balikon og tan-aw sulod sa usa ka bulan” iyang balik-balik nga giingon. Pag-abot sa piyesta, mihigda siya aron mopahulay.
Og didto wala na siya mobalik og sangpit kang Inting.
Gibendisyonan sa pari ang lawas ug ang lungon nga pinahimo sa kapitan. “Ang gugma makita sa buhat,” matod niya samtang milingi sa lugar nga nahimutangan sa kapitan. Sa gawas, ang ulan nag-agi na sa bag-ong atop sa kapilya ug ubos ang tubig midagayday lang sa mga buslot nga payag-payag.
Sa wala pa isira ang lungon, mibutang ang kapitan sa iyang kamot sa ibabaw niini. Nagduko siya, naghulat sa kamera.
Si Inting miduol sa lungon, kinihanglang motungtong aron makita ang apohan. Sa daplin sa ubos nga panel nga kahoy sa lungon diin wala maabot sa liha, may gamayng kolor nga mikabig kaniya.
Asul.
Baratohon nga pintal kolor asul gikan sa tindahan ni Tanciang.
Ang ubos nga bahin. Ang iyang gipintalan. Ang bahin nga makita sa tanan.
(KATAPUSAN)
