LAMBERTO G. CEBALLOS
Ilaya, Cawayan, Dalaguete, Cebu
SAYO nga miadto si Francisca sa sam-ang sa Calamba nianang buntaga. Gitan-aw niya ang iyang relo nga diha sa wala niyang bukton. Alas utso pa sa buntag. Mingaw pa ang sementeryo nianang adlawa sa Dominggo, gawas sa nanindahay og kandila ug bulak nga dinha na pud magpuyo sulod sa sam-ang. Mipalit siya og tulo ka kandila ug mga bulak nga gisulod sa duha ka basiyong lata sa sardinas. Mihuwam pud siya'g posporo. Unya mipadayon siya paingon sa lumbay sa mga nitso nga gimarkahag St. Paul. Diha siya mohunong sa ikaduhang laray nga may lima ka nitso. Gibasa niya ang ikaduhang nitso gikan sa ubos: Arturo Amante/Born: February 14, 1980/Died: March 15, 2005. Gipahiluna niya ang tulo ka kandila diha sa butangan niini atubangan sa lapida ug ang duha ka lata sa bulak diha sa masigka kilid sa nitso. Unya nangadye siya alang sa kapahulayang dayon sa iyang anak nga namatay sa aksidente sa dalan lima ka tuig na ang nakalabay. Ang gisakyang motorsiklo niini nabanggaan og trak-de-karga didto sa Talisay.
Nadala pa sa ospital ang iyang anak, apan DOA maoy hukom sa doktor nga mieksamin kaniya. Human siya mangadye mibiya siya sa nitso aron iuli ang posporo. May nasugatan siyang batan-ong babaye nga nagdala og mga kandila. May batang babaye nga nagagunit sa tuong bukton sa batan-ong babaye nga nasigpatan niya ang katahom niini. Taas ang buhok sa maong babaye. Daw may nag-agda nga gahom aron sundan ni Francisca asa paingon ang babaye ug ang bata. Didto kini hunong sa nitso ni Arturo. Mipidpid siya sa laing lumbay sa mga nitso nga duol sa St. Paul. Nakita niya nga gidagkotan sa batan-ong babaye ang tulo ka kandila sa nagsiga pang kandila nga gihalad niya (Francisca) kaganiha. Nanguros ang babaye ug nagkutab-kutab ang baba nga nangadye.
“Gutom ko, mommy…” Nabati ni Francisca ang pulong sa batang babaye.
“Huwat lang kay wa pa ko mahuman og pangadye,” matod sa babaye ngadto sa iyang anak. Ug nagpadayon pagkutab-kutab ang iyang baba.
Human mangadye ang batan-ong babaye nahalingi kini kang Francisca. Mipahiyom ang batan-on kaniya. Mibawos pagpahiyom si Francisca nga miduol sa batan-ong babaye.
“Tabi, Inday, kinsa ka man nga nidagkot og kandila sa nitso sa akong anak?” ni Francisca.
“Maayong buntag, Mam! Imong anak si Art?” matod sa batan-ong babaye.
“Oo, ako siyang bugtong anak. Ig-unsa diay nimo si Arturo?” sukot ni Francisca. Misantop sa iyang hunahuna nga tingalig higala o klasmeyt ni Arturo ang batan-ong babaye.
Miduko ang batan-ong babaye nga namulong, “Si Aurora ko, Mam. Uyab ko ni Arturo unom na ka tuig ang milabay. May nahitabo namo ug kini si Ellen maoy bunga sa among gugma. Five years old na siya. Igo lang si Arturo nga nakakita kang Ellen ug human sa tulo ka adlaw nadisgrasya siya. Wa ka ba sultii niya bahin nako, Mam?”
Gitutokan ni Francisca si Aurora nga miyahat gikan nga nagduko. “Wa man siya makahisgot bisan kausa bahin nimo, Day!”
Miyango-yango si Aurora samtang nanghalang ang iyang mga mata. May mga lusok sa luha nanibug-ok didto. “Unsa may iyang gihatag kanimo, Day, nga timailhan nga manag-uyab kamo?” ni Francisca.
“Kini, Mam,” ni Aurora nga mihuslo sa singsing gikan sa tudlo sa wala niyang kamot ug gitunol kini kang Francisca. Gidawat ni Francisca ang singsing ug gihumbiling, gisuling-suling. Class ring ni Arturo dihang migraduwar kini sa kursong BA-Accountancy.
“Gihatag na niya dihang gidawat ko ang gihalad niyang gugma six years ago, Mam!” ni Aurora nga namahid sa iyang luha sa panyo gikan sa bulsa sa iyang sinina.
May giyamyam si Francisca nga siya ray nakabati, “Arturo, anak, pakit-a kog timailhan nga tinuod ang gisulti ni Aurora nga kamo may relasyon ug si Ellen inyong anak.”
Gitan-aw niya ang nitso ni Arturo. Napawong ang mga kandila nga gidagkutan ni Aurora kaganiha. Ang aso naporma sa pamayhon ni Arturo nga migawas sa nitso ug mitindog sa luyo sa bata. Nakita ni Francisca nga nagpahiyom si Arturo kaniya. (KATAPUSAN)
