Leonel Quillo
San Fernando, Cebu
Nahayanghag nga adunay sagol nga kaguol nga tataw kaayong namintana sa iyang mga mata sa dihang iyang nakit-an sa langit ang nag-apul-apol nga aso nga gikan sa planta nga nagadunghog sa langit tungod sa dakong karaang simbahan sa San Isidro Labrador nga murag usa ka pungpong sa abohong cotton candy. Naglakaw siya taliwala sa naglagiting nga kainit sa udtong tutok.
Mahinay ug maluyahong pamayhon, padulong sa kasadpan, ngadto sa baybayon. Nalantawan niya ngadto sa habagatan nga bahig sa dakong katin-aw ang naugis nga hawan sa bukirang bahin sa Dakbayan sa Naga nga murag usa ka dakong puting telon nga gihaklap. Diha pay duruha ka mga backhoe nga murag duwaan sa mga bata kon tan-awon sa halayo apan usa ka bangis nga linalang sa haduol— monguob ug mopatay madagko ug magagmay mang kahoy.
Naligo siya sa iyang kaugalingog singot— kainit na man lang gyud sa panahon— ug sa dihang nagkaduol na siya sa hunasan, misaling-it sa iyang panan-aw ang kaanyag sa bughaw nga dagat. Hapsay ang nawong sa dagat daw diwata nga mabaslayon ang buhok.
Mihuot na usab sa iyang kahiladman ang dako ug bug-at nga kahaw-ang. Malisod wagtangon sa iyang kaisipan ang mga istorya sa mga tawo kabahin sa usa ka katalagman nga nahitabo sa ilang yanong baryo nga ginganlag Baryo Basa.
Ginganlan ang dapit og Baryo Basa kay kanunay mang magbasa ang yuta sa maong lugar. Ang ilang baryo usab duol sa usa ka lag-it nga bangkawan.
Apan karon, dala sa kainit sa panahon, nangliki ang yuta, mihubas ang tubig sa bangkawan ug tan-awon daw nagpahilayo ang baybayon paingon sa halayong unahan. Ang baryo nga ginganlag Baryo Basa usa na ka baryo diin nangliki ang yuta.
Tinuod nga magpakita ang batang diyos nga may gapasnong tingog sa danawan duol sa Bangkawan, tinuod lagi, krus may hart, matay pa ko ugma, didtos Hulyan niadtong usang adlaw aron manikop og piyo, niya manguhag sibukaw, unya, nagpakita kuno niya ang bata ug gibugaw kuno siya kay di ganahan ang bata nga tugawon ang hilom nga danaw, maoy sulti ni Nang Elena, lab-asera sa merkado.
Dunay hungihong nga nasuko kuno nang batang diyos kay lagi daghan na mang mangaligo dihas danaw samot na rong ting-init, sagbat sa usa pud nga lab-aserang si Nang Esmeralda samtang giwara-wara ang kamot aron bugawon ang mga langaw.
Namati si Suling niining puntoha sa panagkukabildo sa duha ka lab-asera. Ang baho sa isda nangalambre sa tibuok pansalan sa talad diin gipangbalandra ang mga nagkadaiyang mga isda.
Nagpadayog tuyok og hinay ang pangag nga electric fan ibabaw sa mga isda, aron bugawon ang mga langaw, gasiga ang mga gagmay'ng LED lights bisag buntag, bisag pwerteng inita sa gawas sa merkado, bisag nangaligo nas singot ang mga drayber sa traysikad ug mga bodegiro nga gipangdiskarga ang mga sako sa B-MEG ug Excellent sulod sa usa ka multicab nga kolor green.
Makit-an sab sa kilid ang nagtighawak nga lalaking dako og tiyan nga dunay chain necklace nga silver nga ingon kadak-a sa kuko sa iyang kumagko, itom ang iyang tangkugo ingo'g kolor sa atay sa baboy nga gi-display sa talad sa mga karneng baboy ug manok sa merkado.
Tinuod ba kaha nang batang diyos sa? Ikaw Suling, diba adto man mo maligo ni Milagros sa danaw, niya, kita mos bata? Minalditang pangutana ni nang Elena. Wala man nang, tubag ni Suling, gamit ang manggiuwawon niyang tingog.
Pag-abot ni Suling sa ilang panimalay nakit-an niyang nabulit sa iyang kaugalingong hugaw ang iyang maguwang. Siya si Milagros. Adunay sakit sa pangisip si Milagros. Sumala sa ilang mga ginikanan ngadto kang Saling, gipanganak nga normal si Milagros apan sa nag-edad kini'g siyete anyos kaniadto, usa ka adlaw miuli lang kini nga aduna nay sakit nga gidaydayan. Sumala sa mga katigulangan sa ilang baryo, naibgan kuno ang bata ug dili-ingon-nato.
Ang uban usab miingon nga nataptan kuno si Milagros og makalilisang nga sumpa nga dugay rang nanganawkanaw nga sugilanon sa ilang baryo. Sumala sa mga katigulangan nga aduna kunoy makalilisang epidemya nga moabot sa ilang baryo ug kini maoy mopatay sa tanang tawo sa maong lugar. Ang maong sakit kuno makapahimo sa mga tawo nga mabuang, mawad-an sa kaugalingong pangisip ug daw gisapian sa maligno ug yawa.
Apan dungan sa dili matino nga sakit o mino nga misulod sa lawas sa dalaga, diha usab siyay talagsaon nga nadawat— kamao man siyang motambal og adunay sakit.
Nahimo siyang usa ka mananambal sa ilang baryo. Giila si Milagros isip mananambal sa ilang baryo, butang nga gikahinaman ni Suling kay bugtong lang siyang tigbantay sa iyang manghod.
(SUMPAYAN)
Lima ka tuig nang minglabay sa dihang namatay ang iyang mga ginikanan tungod sa pagkahugno sa minahan nga ilang gitrabahoan kaniadto tungod sa dakong landslide nga nahitabo sa ilang bukiring lugar sa Naga.
Apan dako usab ang kalagot sa taga baryo sa manag-igsoong Milagros ug Suling tungod sa ilang pagpanambal. Tungod man god kini sa kabubot-on sa mga tawong hugot ang pagtuo sa mga tawo sa kristyanismo. Ang pagano nga pagpanambal ni Milagros nakapabungkag sa hugpong sa magtutuo ngadto sa simbahan, butang nga gikakontrahan gayod sa pari ug ubang mga katiguwangan. Padre, usa ba ka dakong sayop ang pagpanambal sa mga masakiton nga kini usa man kaa maayong gawi aron luwason kadtong may sakit, pangotana ni Suling kang Padre Emmanuel. Gahom lamang sa diyos ang makapaalim sa tanang may balatian Suling. Ang bisan unsang gahom nga dili gikan sa diyos usa ka gahom hinimo sa daotan. Itom nga mahika. Kini gidili kay kini mohatag og dakong delubyo sa katilingban, tubag sa Pari. Usa lamang kaming yanong ulipon sa diyos Padre. Gibuhat namo ang maong pagpanambal aron adunay makaon kami sa akong igsoon sa inadlaw-adlaw. Hatagan man kami sa mga tawong modapit kanamo og magpatambal. Kon mohunong kami sa pagpanambal, wala kami makaon Padre, ingon ni Suling.
Nahisabtan ko ang inyong kaparot Suling. Apan dili kana angayng rason aron inyong ibaligya ang inyong kalag ngadto sa demonyo. Husto na kana ug duawa ang balay sa imong tagmugna. Toa ang imong kaluwasan, ingon sa Pari. Dako ang kalibog ni Suling. Kini ang dakong baligho nga naglimin karon sa iyang kalibotan.
Usa ka adlaw samtang paingon silang Suling ug Milagros sa danaw aron mangaligo, daw adunay nabatyagan si Suling nga nagsunod-sunod kanila. Sa dihang miabot na sila sa sapa, mitugsaw na dayon sila tubig. Gitabangan ni Suling og pagkaligo ang iyang maguwang nga si Milagros.
Samtang giligo ni Suling ang iyang maguwang daw adunay nadunggang tingog sa bata si Suling nga nagtawag sa iyang ngalan.
"Suling! Suling !"
"Kinsa ka? Pagpakita kanako!"
Sa unahan kilid sa mga bagakay may nakit-an siyang bata. Mapahiyomon ang bata kaniya. Gitutokan siya sa maong bata.
"Kinsa ikaw? Nganong kaila ka man kanakong bataa ka?"
Mipahiyom ang bata ug mitago luyo sa kawayanan. Gisunod kini ni Suling. Iyang gipangita ang maong bata. Wala kini niya hikit-i. Daw gimino siya sa maong panghitabo. Mibalik siya sa sapa ug nakit-an niyang naghigda nga wala nay kabuot ang iyang igsoon nga sa Milagros. Nalumos kini.
Midanguyngoy sa sapa ang dalagang si Suling. Dili siya makatuo nga wala nay kinabuhi ang iyang igsoon nga si Milagros. Ang iyang paghilak ug danguyngoy madungog sa tibuok baryo.
Human niana miadto si Suling sa simbahan ug gisulti niya ang maong panghitabo ngadto kang Padre Emmanuel. Nagsubo ang maong pari sa iyang nadunggang balita gikan kang Saling.
"Pahasubo alang kanimo day Suling. Unya karon, unsa man ang imong plano?"
Daw nahimo usab nga paralitiko ug nalisoan si Suling. Matag adlaw siyang moadto sa sapa aron maligo ug makigtabi sa iyang kaugalingon nga siya ra usa. Nagbiaw sa dughan ang gumonhap nga basin dili na siya makakita pag silaw sa Adlaw sa kabuntagon.
Ang iyang tinamakan nakahimog mga pinong mga bawod sa hilom nga danaw. Siya ang mitugaw sa nahinanok nga mata sa tubig. Sa atubangan sa tubig sa danaw iyang gisulti ang mga pulong : walay kalinaw, ang anaa lamang mao ang sakit nga panumdoman. Ang hataas nga kasakit nga giantos sa usa ka mortal. Panumdoman nga napuno sa mga bun-og ug samad sa kagahapon.
Ug misalom siya sa danaw.