(Sumpay sa miaging gula)
Tungod sa klase sa salida nga gipakita sa tambokikoy, nagmuok-muok og katawa ang kadaghan sa mga tinun-an. Hilabihan niyang kurata kay kalit nga nihagsa ug nilagapak ang papas sa walang bahin sa iyang liog. Nagkamuritsing ang iyang nawong ug nagkatisas ang unipormeng puti nga mubo nga manggas ug asul nga shorts.
Didto nako unang nasaksihan ang kabangis ni T. Wannee. Nisiga iyang mata sa hilabihang kasuko. Girapido niya'g pasa-Thai ang tambokikoy. Wala koy kabangkaagan sa ilahang pinulongan. Dili gani ko kahibalo mobasa ug mosulat aning ilahang alpabeto nga murag bitok gahiko-hiko. Apan sa gipakitang gawi ni T. Wannee, mura gyud siya'g gipanulayan sa tumang kasuko.
Abi nako'g mohilom ang tambokikoy. O kaha mangayo og pasaylo. Kay sa kulturang Tayutay, daw sama sa monghe ang ilahang pagtahod sa magtutudlo. Naunsa ba nga mitubag ug mitibad man hinuon kini kang T. Wannee. Gidali dayon niya pag-adto ang tibaran sa iyang nahimutangan nga padulong nang molingkod. Gidapog niya ang likod niini. Kusog kaayo. Milagubo god. Murag nataktak ang baga. Apan wala matandog ang tambokikoy. Padayon gihapon siya sa iyang pagtibad. Gapungasi kini sanglit napakgang man ang iyang pasundayag. Nakigtigi man hinuon siya sa pagyawyawan sa maestra.
Gipangayo ni T. Wannee ang duha niya ka kamot ug gipalpal pag-ayo gamit ang plastik apan mabawog nga klase sa ruler. Ug sa pagpalpal niya, durong muro sa tambokikoy. Bahi kaayo. Kublan. Naluya na lang siya og pinalpal apan wala gyud maparog ang tampalasan nga tinun-an.
Kon wala ko masayop, murag kanapulo gyud to kahigayon nga gidurog palpal ni T. Wannee ang iyang mga kamot. Naghangos si T. Wannee human siya mayawai. Makaingon gyud ko'g nayawaan kay nawala iyang katahom. Unya nag-apul-apol sa kapula ang tibuok niyang nawong. Gihangos ang akong kauban human sa gihimo niyang talagsaong klase sa paugnat sa kusog nga nakapaigking nako. Nakurat ko sa maong panghitabo nga mikilab sa akong panan-aw. Tiaw mo ba ng unang adlaw pa sa klase unya mao na toy akong nasaksihan. Wala gyud gaduhaduha si T. Wannee sa pagsalida sa akong atubangan uban ang buhing saksi nga 40 ka mga tinun-an. Sa akong kakurat, nakahigop ko'g kalit sa gaaso pa sa kainit nga Kafae Boran, tradisyunal nga klase sa kape nga namugna panahon sa Unang Gira sa Kalibotan. Ang maong kape naa sa gwapa kaayo nga seramikong tasa gikan pa sa Lampang. Maayo na lang kay wa nako nabugwak sa dapit nga nahimutangan sa duha. Unsaon na lang kon maingon. Basig apilon pud ko'g palpal ni T. Wannee.
Human makatilaw ang tambokikoy sa kamangtas ni T. Wannee, napuyo na kini. Gamuro siya pag-ayo. Ang simod murag kasang-atan og kaldero tungod sa hilabihang pagkusmod. Sa wala pa mobalik si T. Wannee atubangan sa lawak-saringanan aron magpadayon og sulat, mipasiatab kini og litanya. Ambot og unsay pasabot sa iyang gilitanya. Pero dili ko makalimot sa iyang panapos nga gimando, “Niyap!” o Hilom! kon sa ato pa. Nangutana dayon ko sa usa ka tinun-an kon unsay pasabot ato sa dihang nigawas kadiyot si T. Wannee. Nagtigom tingali to'g igong hangin aron ibuga kon motukar napud ang kabail sa tambokikoy.
Nabunyagan ang akong unang adlaw sa klase sa kulbahinam nga salida tali nilang T. Wannee ug sa tambokikoy. Unang adlaw pa lang gani, nisugod na dayon sila'g arangkada. Abi ko man og ang maong klase sa pagdisiplina sa magtutudlo-tinuan sa atoa ra nauso. Ilabi na sa akong panahon kaniadto sa dekada otsenta. Normal ra pud diay na diri sa Siam, ang karaan nga ngalan sa Thailand nga naila pud isip “The Land of the Free” kanhi sila ra man ang nasod sa habagatang-sidlakan sa Asya nga nakalingkawas sa kolonyal nga hulga sa mga Uropano. Laing agnay pud sa maong nasod ang “The Land of Smiles.” Pero ayaw ka kay naa koy nabasahan nga aduna diay kini 13 ka klase sa pahiyom. Matod pa nga sila rang mga Tayutay ang nakahibalo sa gapahipi nga kahulogan niini. Dugang pa nga kitang mga langyaw dili gyud mokompyansa kay basig kapaakon na diay ang nitibo nga mipahiyom kanato.
Gipangumusta dayon kos mga kaubanang Pinoy sa akong unang adlaw sa dihang gabaklay mi pauli padulong sa staff house. Giasoy dayon nako kon unsa ka hugyaw ang panghitabo. Didto nako nasayran nila nga ang tambokikoy mao gyud diay giilang haring-gangis sa kasipat. Bantog rang wala gyuy makaako og sukol o badlong sa iyang pagsalida. Prathom 1 pa lang diay ni gasugod sa iyang abilidad.
Kapila na kahigayon nga gipatawag ug gihusay kini uban ang iyang ginikanan sa opisina sa prinsipal. Apan ang maong taras magbalik-balik. Kahibalo na pud ang tanang daan nga magtutudlo sa elementarya sanglit niagi na man sa ilahang mga kamot ang maong bata. Pero dili ni basta-basta mapalagpot sa maong tunghaan kay anak diay kini sa gamhanan nga pamilya. Ug sa tanang magtutudlo nga Tayutay, si T. Wannee ra gyud ang bugtong makapitol sa iyang kalabad. Gawas pa nga ang akong pares maoy lider sa Prathom 5 ug 6. Siya pud ang usa sa labing tinahod ug giila nga magtutudlo sa tibuok eskuylahan nga adunay duha ka sanga nga nahimutang sa Sattahip ug Bowin. (Sumpayan)
