Maria Fatima
Lindogon, Sibonga, Cebu
“Natingala ka nganong dili mo magkaabot. Hinumdomi, natawo siya sa hilit nga dapit sa imong kaugmaon. Samtang ikaw natawo sa disiyerto sa wala pa niya makit-i nga kagahapon.” –Kevin Lagunda, “Kanunayng masulub-on ang kasingkasing”
Paabota baya ko, Miguel. Paabota intawn ko aron magkaabot ang atong kalibotan…” pulong ni Lola Opelia sa makadaghang higayon. Naghigda siya sa kama samtang ang mga mata nagtutok sa kisame samag tua nahimotang ang ka-estorya. Human siya giatake sa iyang sakit nga high blood pag-niaging buwan kalit lang nga nawala siya sa iyang buot.
Matod pa sa doktor human siya gi-admit nga naa daw dementia si Lola. Naay usa ka higayon diin layo kinig naabtan nagbaklay aron pangitaon ang tawong iyang perming gilitok “Miguel”. Maayo na lang gani naay nakaila niya og gihatod sa among balay.
Usahay makahinumdom ug usahay pod makalimot siya sa mga tawo dinhi sa balay. Maghinuktok lang siya unya kalit magtabi-tabi. Gawas sa mga resita sa doktor ang lain pang tambag nga sabton gayod ang kahimtang sa akong apohan kay lagi sakit kini sa katigulangon.
“Mao baya ni akong tinuod gihigugma. Kuyogi ko ato siyang pangitaon. Basin tua siya sa Rotunda nagpaabot nako” matod pa niya samtang nangaykay sa karaang kaban.
Nakuryoso ko kay unang higayon nakita ko ang maong butang. Wala ko kabalo diin ni niya gitipigan. Gihabwa niya ang mga sulod niini. Napuno kini kargado og mga papel nga lalag ang bulok resulta sa gidugayon.
Miduol ko niya ug mitapad. Wala ra ko niya panumbalinga. Nagpadayon ra siya og ukadyang sa ubang sulod.
Dunay mga litrato nga medyo nipuhaw na ug mga layang bulak nga gilukot sa newspaper.
Nadungog ko ang paghingos ni Lola samtang gihapohap ang mga papel.
Niigham ko ug, “Kinsa di ay na siya, La?” tarong kong pangutana.
Nasakpan ko ang pagtulo sa iyang mga luha bisan gianam kini niyag trapo. “Si Miguel. Siya si Miguel” puno sa kalipay iyang tingog samtang gilitok ang maong ngalan. “Hangtod karon buhi gihapon siya sa akong kasingkasing, Inday.”
“Gimingaw kaayo ko niya” dugang pa niya.
“Giunsa mo siya pagkaila, La?” pangutana ko pa. Mikurba ang iyang mga ngabil human sa akong pangutana. Sama siyag bata nga puno sa kahinam ang dagway aron mosaysay sa nindot niyang nasinati.
“Usa siya ka propesor sa dakong eskuylahan sa dakbayan diin ko siya nakaila. Permi ming magkaabot tungod sa akong pagka-aktibo sa lain-laing mga kalihokan.
Wala ko masayod kon kanus-a nagsugod pagpamulak og gugma ang among mga kasingkasing.
Nahigmata na lang mi nga amo nang gihigugma ang usag-usa…” saysay niya.
Gikatag niya sa salog ang mga sulat ug tagsa-tagsa kining giablihan.
“Ka-romantiko ba di ay anang Miguel…” pasiaw ko pa. Nagngisi si Lola nga naglantaw sa mga papel.
“Walay makalupig sa iyang ka romantiko. Kanunay ko niyang tagaan og mga suwat, mga bulak ug mga balak.
Siya ang nagpamatuod kon unsa kanindot ang gugma…nga dili kini angay ka hadlokan. Taliwala sa hataas nga gintang sa among edad nagpabilin ming nagmalig-on.
Unsa man ang kalabotan sa edad? Ang adlaw nagpabiling adlaw bisan pag maoy pagsubang o di ba ang pagsalop niini. Mao pod kana ang gugma…”
Gisimhot niya ang mga layang bulak. “Sakit lang tungod…” wala niya kini sumpayi dayon. Gihapohap ko ang iyang abaga.
“Naunsa di ay si Miguel?” pangutana ko pa. Wala koy kasayoran kon kinsa kining si Miguel kay ang pangalan ni Lolo kay di man Miguel kon di Heracleo. Wala nuon ko kaabot ni Lolo Heracleo kay sayo man kining nitaliwan sa laing kalibotan.
“Gitapos niya iyang kinabuhi dihang nasayran niya ang akong pagpakasal sa laing lalaki.
Wala siya masayod kon unsa kasakit ang pakigminyo sa tawong wala nako higugmaa. Supak akong ginikanan sa among pagkalambigit tungod sa kinse ka tuig nga gintang sa among edad.
Apan siya gihapon akong gihigugma…” pulong pa niya.
Wala ko kapugngi ang pagtulo sa akong luha.
Gipasagdan ko kini sa pag-agas hangtod gibasa ni Lola ang kataposang garay sa balak nga sinuwat ni Miguel.
kon mamunga man og bitoon ang ngitngit nga langit
ayaw kalimot paghangad aron makahinumdom kang
anaa ra ko nagsud-ong samtang kanimo nagpaabot.
(KATAPUSAN)